Eustachius van Lieshout: Brabantse boerenzoon en Braziliaanse heilige

Goeie sok, arme tobberd en droogkomiek. Dat zijn woorden waarmee de jonge Huub van Lieshout uit Aarle-Rixtel in zijn jeugd wordt omschreven. Maar boerenzoon Huub weet wat hij wil: priestermissionaris worden, en dat lukt hem ook. In het verre Brazilië schopt hij het als Padre Eustáquio tot zaligverklaarde volksheilige en staat hij bekend als inspirator, doorzetter en hartenveroveraar. Maar wie was deze weinig bekende Brabander?

Pater Eustachius van Lieshout
Pater Eustachius van Lieshout (foto: publiek domein)

Boerenzoon uit Brabant

Vandaag, 74 jaar geleden, overleed hij: de inmiddels zaligverklaarde pater Eustachius van Lieshout. Wie op deze dag toevallig in de Braziliaanse stad Belo Horizonte is, zal waarschijnlijk raar opkijken. Daar heeft de Brabander een eigen herdenkingskapel en een graf dat als bedevaartsoord druk wordt bezocht. Padre Eustáquio is een heilige, zo menen de Brazilianen, en zorgt voor wonderen.

Het leven van deze Brabander is een opvallend verhaal. Zijn wieg stond in het buitengebied van het dorp Aarle-Rixtel, onder de rook van Helmond. Daar wordt hij in het jaar 1890 als Hubertus van Lieshout geboren in een vroom katholiek boerengezin met elf kinderen. Dat hij het later tot missionaris schopt, mag een klein wonder heten, want Huub is niet erg snugger.

Huub – of Bertje, zoals hij als kind wordt genoemd – heeft veel moeite met leren. “Huub van Lieshout was een echt domme jongen, erg hardleers. Ik weet wel dat de onderwijzer er veel moeite mee had om nog iets onder zijn pet te krijgen,” vertelt een vriend van de lagere school in de biografie Pater Eustachius van Lieshout: Om Mensen Bewogen.

Vandaar dat Huub als kind wordt geplaagd. Hij is stilletjes, loopt meestal in zijn eentje van school naar huis en moet bijles volgen. Ook hiermee heeft hij weinig succes, want wanneer hij spiekt, krijgt hij expres de verkeerde antwoorden voorgezegd. Je kunt zijn klasgenootjes bijna horen gniffelen. Moeder Van Lieshout maakt zich dan ook zorgen om “m’nen ermen tobberd”.

Eustachius van Lieshout
De vierjarige Bertje van Lieshout op de kleuterschool, tweede rij van boven, vijfde van links (foto: publiek domein)

Dromen van de missie

Toch laat Huub zich niet kisten, want hij heeft een droom: priestermissionaris worden. Om dat te kunnen doen, moet hij naar het gymnasium, wat een groot obstakel is voor iemand met een beperkt leervermogen. Maar met wilskracht en geduld kom je ook een heel eind, ontdekt hij. Hij doet er uiteindelijk tien jaar over om zijn middelbare schooldiploma te halen.

Nog altijd is Huub ervan overtuigd dat hij missionaris moet worden en op 22-jarige leeftijd start hij een proefjaar bij de Congregatie van de Heilige Harten. Zijn grote voorbeeld is pater Damiaan de Veuster, die bekend staat als de apostel van de lepralijders op het Hawaïaanse eiland Molokai. Zoiets wil Huub ook wel worden.

Pater Eustachius, zoals Huub voortaan heet, maakt bij de paters een goede indruk. Hij is serieus, ijverig en devoot, maar ook hulpvaardig en gezellig. Bovendien hangt hij zo nu en dan, tot ieders vermaak, de theatrale komiek uit. De conclusie van de paters is dan ook dat hij zijn kloosterroeping mag voortzetten, ook al omschrijven ze zijn karakter als “toch wel wat apart”.

Apart of niet, Eustachius wordt tot priester gewijd en gaat in Nederland aan de slag als kapelaan. Zes jaar later gaat zijn droom in vervulling en wordt hij als missionaris naar het verre Brazilië gestuurd. Op 22 april 1925 scheept hij samen met drie broeders in op de boot en begint zijn opmerkelijke Braziliaanse avontuur.

Pater Eustachius van Lieshout
Pater Eustachius van Lieshout in zijn kloosterhabijt (foto: publiek domein)

Het paard van Agua Suja

Hij komt terecht in het nogal louche plattelandsstadje Agua Suja. Daar is het wennen. Eustachius spreekt amper Portugees en door de grote afstanden moet hij te paard zijn parochianen zien te bereiken. Maar hij zet door en laat zich niet intimideren: wie niet regelmatig naar de kerk komt, wordt niet door hem begraven. Dat zet de Brazilianen aan het denken. Niemand wil zonder een drup wijwater naar de hemel, dus het kerkbezoek begint te groeien.

Het lukt Eustachius ook om een jaarlijkse Mariabedevaart nieuw leven in te blazen, waarbij hij het bijbehorende offerblok veilig weet te stellen voor grijpgrage handen. Om dit voor elkaar te krijgen, vraagt hij een beroepsmoordenaar om het offerblok van de Heilige Maagd te bewaken. Vanaf dat moment ontbreekt er geen cent meer.

Langzaam bouwen de paters de verwaarloosde parochie weer op. Eustachius is vooral begaan met de zieken, die hij met raad en daad bijstaat en waarbij zich enkele opvallende genezingen voordoen. Al snel wordt hij ‘de heilige pater’ genoemd, zeker na een bijzonder voorval met een paard. Dit verhaal staat beschreven in Pater Eustachius van Lieshout: Om Mensen Bewogen, in de woorden van een oude inwoonster van de stad:

“Iedere eerste donderdag van de maand, om drie uur ’s middags, wilde Pater Eustachius dat zijn gelovigen naar de kerk kwamen om te bidden bij Jezus in het altaarsacrament. Er kwamen echter maar heel weinig mensen bidden. In een zondagspreek na zo’n donderdag zei de pastoor: ‘De gelovigen hebben geen belangstelling voor de Heer in het Heilig Sacrament, maar de dieren zullen komen om Hem te aanbidden.’ De volgende eerste donderdag, om drie uur, was het weer zover, en er kwamen maar enkele gelovigen bidden. Toen trok het draven van een dier de aandacht van de mensen. Een paard draafde het kerkplein op, kwam de kerk binnen, en ging in het middenschip staan tegenover het Allerheiligste. Meer dan vijftien minuten bleef het dier daar bewegingloos staan, zodat enkele gelovigen andere mensen erbij konden roepen om te zien wat er gebeurde. Veel mensen hebben dat gezien. Tenslotte verliet het paard rustig de kerk en ging weer terug naar het plein. Iedereen die enkele weken tevoren de preek van de pastoor had gehoord, begreep wat er was gebeurd.”

Geen wonder dat de parochianen van Agua Suja hun heilige pater niet zomaar willen laten gaan. Wanneer hij in een andere stad als priester wordt aangesteld, zetten ze het hele stadje af en komt het zelfs tot schermutselingen waarbij een dode valt. Dat doet voor Eustachius de deur dicht. “Nu is mijn werk dood, ik blijf niet langer hier,” zegt hij en vertrekt.

Pater Eustachius van Lieshout
Eustachius te paard in het Braziliaanse binnenland (foto: publiek domein)

Volkshysterie in Poá

Zijn volgende halte is het stoffige Poá, een district van de grote industriestad São Paulo. Ook daar gaat zijn zorg vooral uit naar de zieken. Hij probeert zoveel mogelijk mensen te helpen met eenvoudige huismiddeltjes, kleine medische ingrepen, en hij brengt water voor hen mee uit een kraantje van een door hemzelf gemaakt Lourdesgrotje. Zo gaat hij tegelijkertijd de strijd aan met het spiritisme dat veel mensen in de greep houdt.

Er zit echter ook een schaduwkant aan het succes. Hoe meer het gerucht rondgaat dat er in Poá wonderen gebeuren, hoe groter de toeloop naar Eustachius en zijn Lourdesgrotje. Nadat de kranten hierover beginnen te schrijven, stromen er dagelijks duizenden pelgrims naar Poá. De zaak loopt volledig uit de hand. In Pater Eustachius van Lieshout: Om Mensen Bewogen staat een verslag van een medebroeder van Eustachius:

“Ik ben zelf eens gaan kijken. Verschrikkelijk in één woord. Vijfduizend mensen met flessen en kruiken in en om het parochiehuis, allen in de vaste overtuiging dat als ze de heilige man kunnen aanraken, ze genezen zullen zijn. Pater Eustachius zelf is de godganselijke dag bezig met zegenen, staande, want als hij zit, houden de zieken hem te lang aan de praat.”

De situatie wordt onhoudbaar. Nadat de Gouverneur van de Staat zijn beklag doet bij de aartsbisschop, wordt Eustachius in 1941 verplicht op vakantie gestuurd. Hij trekt een aantal maanden het binnenland in en probeert de meute te ontlopen. Dat lukt echter maar half, zodat hij steeds verder moet trekken.

Pater Eustachius van Lieshout
Eustachius bij zijn Lourdesgrotje in Poá (foto: publiek domein)

Bouwpastoor in Belo Horizonte

Uiteindelijk keert de rust terug. In 1942 wordt Eustachius benoemd als pastoor in een arbeiderswijk in de stad Belo Horizonte. Hoewel ook hier de volksmassa’s snel toestromen, blijft de schade beperkt. Via een kaartjessysteem, mogen ‘slechts’ vijftig mensen per dag van buiten de parochie bij Eustachius komen biechten. Verder houdt hij zich bezig met de bouw van een nieuwe parochiekerk die de tijdelijke kapel aldaar moet vervangen.

Dat gaat allemaal goed, totdat Eustachius in de zomer van 1943 opeens ziek wordt. Zijn lijfspreuk ‘Saúde e paz’ (gezondheid en vrede) lijkt niet meer voor hemzelf te gelden. Door een tekenbeet loopt hij vlektyfus op, krijgt hoge koorts en zakt in elkaar. Na een week van bedrust en pijnlijke aderlatingen – er was toen nog geen geneesmiddel voorhanden – concluderen de artsen dat er niets meer aan te doen is.

Voor Eustachius komt het einde als een opluchting. Met zijn laatste kracht hernieuwt hij zijn kloostergelofte en wacht op de komst van zijn goede vriend, pater Gil van den Boogaart uit Helmond, met wie hij het Braziliaanse avontuur was aangegaan. Wanneer pater Gil binnenkomt, slaakt Eustachius een zucht van verlichting. “God zij dank”, zegt hij en sterft.

Pater Eustachius van Lieshout
Grote drukte bij de uitvaart van pater Eustachius van Lieshout (foto: publiek domein)

Nog even geen rust

Toch is dat niet het einde van het verhaal van Huub van Lieshout uit Aarle-Rixtel. De toeloop naar zijn graf op het gemeentekerkhof in Belo Horizonte is zo groot, dat er moet worden ingegrepen. Zes jaar na zijn overlijden, worden zijn beenderen ’s nachts in alle stilte opgegraven en naar een kapel in de nieuwe kerk overgebracht.

In 2007 gebeurt er iets soortgelijks. Na zijn zaligverklaring, die het jaar daarvoor plaatsvindt in een Braziliaans voetbalstadium met 80.000 toeschouwers, wordt zijn gebeente herbegraven in een speciale herdenkingskapel. Daar rust Eustachius van Lieshout, ‘ons Huubke’ uit Aarle-Rixtel, tot op de dag van vandaag.

Zijn familie, die bij de zaligverklaring in Brazilië aanwezig was, bracht een bronzen kerkklok mee waarop zijn naam en de datum van de zaligverklaring staan gegraveerd. De klok is een geschenk van klokkengieterij Petit & Fritsen uit Aarle-Rixtel en siert nu het graf van pater Eustachius. Daarnaast is de kerk in Belo Horizonte inmiddels een erkend heiligdom en bedevaartsoord geworden.

Terug naar Brabant

Toch hoef je niet naar Brazilië te reizen om dichtbij de heilige pater te kunnen zijn. De Michaëlkerk in Beek en Donk – waar Eustachius als kind kwam en waar hij zijn laatste Mis op Nederlandse bodem vierde – heeft een eigen Eustachiuskapel met een relikwie van de pater. Ook de parochiekerk Onze Lieve Vrouw Presentatie in Aarle-Rixtel, het dorp van Huubs geboorte, heeft een relikwie.

Het Bossche bisdom eert de Brabantse wonderdoener met een bronzen standbeeld in de Sint-Janskathedraal. Zo is Eustachius van Lieshout toch weer thuisgekomen in het Brabantse land. Dat had hij vast niet vermoed, toen hij zich door zijn studieboeken worstelde en droomde van verre oorden. Maar boekenwijsheid alleen is niet zaligmakend. Er komt ook een hoop geluk, een paar wonderen en veel genade bij kijken.

© Annemarie Latour

N.B. Wie meer wil weten over het leven van Eustachius van Lieshout, verwijs ik graag naar de biografie ‘Pater Eustachius van Lieshout: Om Mensen Bewogen’ van Cor Rademaker ss.cc. (verkrijgbaar via: csmrademaker@gmail.com) Aanvullende informatie is te vinden op de website van het heiligdom in Belo Horizonte.

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s