Lughnasadh: Keltisch oogstfeest van weleer

Gevoelsmatig zitten we nog midden in onze Hollandse zomer. De Keltische jaarkalender is vandaag echter alweer beland bij het oogstfeest Lughnasadh. Wie appels of peren wil gaan plukken, kan dus vooruit. Maar wat weten we eigenlijk over dit oeroude festijn? En wat kun je er tegenwoordig nog mee?

Lughnasadh
Oogstfeest in Ierland (foto: Patrick Browne)

Waar komt die naam vandaan?

Lughnasadh – je spreekt het uit als ‘Lóenasa’ – betekent in het Oud-Iers ‘samenkomst rondom Lugh’. Lugh is niet de eerste de beste. De stad Leiden (‘Lugdunum Batavorum’) is naar hem vernoemd, net zoals de Franse steden Laon en Lyon, het Engelse Luton, het Schotse Loudon en het Spaanse Lugones.

Lugh was dus een graag geziene figuur, niet in de laatste plaats omdat hij de Keltische zonnegod was. Als heerser over het element vuur en als machtige krijger was hij een soort Keltische kruising tussen Lodewijk XIV en Rambo. Bovendien was hij de god van ambacht en handel. Wie hem vereerde, kon rekenen op een gunstige oogst en zat er vervolgens financieel warmpjes bij. Des te meer reden om hem jaarlijks in het zonnetje te zetten – pun intended.

Is het niet een beetje vroeg voor een oogstfeest?

Lughnasadh liep van half juli tot half augustus: de tijd waarin de eerste oogst kon worden binnengehaald. Om dit spiritueel in goede banen te leiden, werd er ritueel geofferd. Denk bijvoorbeeld aan de eerste maiskolf of de eerste schoof graan. Een ander typisch gebruik was het plukken van blauwe bosbessen. Hoe sappiger de bes, hoe beter de kwaliteit van de te verwachten oogst.

Maar er werd niet alleen geoogst. Tijdens Lughnasadh vond namelijk ook de Keltische versie van de Olympische Spelen plaats. Er waren wedstrijden in atletiek, declamatie en zang, en er werd volop gefeest, gedanst, handel gedreven en getrouwd. Dit laatste was overigens business as usual, want huwelijken draaiden bij de Kelten vooral om strategische allianties.

Blauwe bosbes
Blauwe bosbes (foto: Wikimedia Commons /Abrget47j)

Welke symboliek steekt er achter Lughnasadh?

Symbolisch ging het tijdens Lughnasadh om de oeroude strijd tussen Crom Dubh (‘de duistere en kromme’) en Lugh. Crom Dubh, die de donkere aarde en groei van gewassen vertegenwoordigt, bewaakt zijn ‘eigendom’, terwijl Lugh het zonlicht voorstelt dat gevangen zit in de graankorrel. Als het Lugh lukt om de oogst van Crom Dubh los te peuteren, kan hij zichzelf bevrijden en als voedsel aan de mensheid schenken.

Wie thuis is in het christendom, denkt nu waarschijnlijk meteen aan het laatste avondmaal. En dat is terecht. Ook Jezus was bekend met het idee van goddelijke zelfgave en de symboliek van zaaien en oogsten. Hij sprak hier vaak met zijn leerlingen over in de vorm van parabels, zoals in het evangelie volgens Matteüs, hoofdstuk 13.

Wordt Lughnasadh nog steeds gevierd?

Veel Ierse volkstradities zijn in de vorige eeuw verdwenen. Wie niet beter weet, zou denken dat ook Lughnasadh van de folkloristische kaart is geveegd. Maar dat valt alleszins mee. Een paar opvallende gebruiken zijn weliswaar in een nieuw jasje gestoken, maar borduren nog altijd voort op het oeroude oogstfeest.

Zo beklommen de Ieren vroeger de bergen en heuvels waarop Lugh werd vereerd. Dit wordt nog steeds gedaan, maar dan onder een andere noemer. Neem bijvoorbeeld de beklimming van Croagh Patrick, Ierlands heilige berg, op de laatste zondag in juli. De berg draagt de naam van Ierlands beroemde missionaris, maar lang vóór zijn komst werd Lugh op deze bergtop vereerd.

Ook de Puck Fair, een van de oudste festivals van Ierland, grijpt terug op Lughnasadh. Tijdens dit feest, halverwege de maand augustus, staat het dorp Killorglin een paar dagen op z’n kop. Een wilde geitenbok (‘puck’) – een oud vruchtbaarheidssymbool – wordt tot koning gekroond en is heer en meester over de festiviteiten. Drie dagen lang gaan de voetjes van de vloer en vindt er bovendien een traditionele paarden- en veemarkt plaats.

Wordt er altijd gedanst tijdens Lughnasadh?

Jazeker, de Ierse toneelschrijver Brian Friel schreef in 1990 zelfs een toneelstuk over: Dancing at Lughnasa. Het verhaal speelt zich af in augustus 1936 in het fictieve dorpje Ballybeg. Daar wonen vijf ongehuwde zussen in één huis, samen met hun broer – een overspannen missionaris – en de zevenjarige Michael die het buitenechtelijke kind van de jongste zus is.

Het verhaal wordt verteld door de ogen van de inmiddels volwassen Michael. Hij herinnert zich het wanhopige verlangen van de zussen naar een gelukkiger leven. Innerlijk gevangen in hun bestaan, in het streng-katholieke Ierland van toen, kijken ze vol verlangen uit naar het oogstfeest Lughnasadh. Dáár zullen ze uit hun schulp kruipen, gaan dansen en aan de man komen. Althans, dat hopen ze.

Tegen het einde van de zomer wordt echter duidelijk dat je alleen kunt oogsten wat je hebt gezaaid. Bovendien blijkt het beschermde, huiselijke leven van de zussen niet bestand tegen de moderne tijd. De toekomst ziet er dan ook somber uit, wat vorm krijgt in een explosieve dans vol rauwe emotie. De dans blijft immers altijd bestaan.

Wat kun je doen om Lughnasadh te vieren?

Wie Lughnasadh wil vieren, heeft genoeg keuze. Actievelingen kunnen bijvoorbeeld een wandeling maken langs rijpe akkers, een bosbessentaart bakken, appels gaan plukken, onkruid wieden in de tuin, of een gezellig muziek- en dansavondje organiseren.

Festivalgangers kunnen zowel in Ierland als Nederland terecht, bijvoorbeeld in het openluchtmuseum van Craggaunowen of bij het Féile Lúghnasa Festival op het schiereiland Dingle. Bij de Keukenhof in Lisse vindt het bekende Castlefest plaats, waarbij een fantasy fair wordt gecombineerd met al-dan-niet-verzonnen rituelen rondom Lughnasadh.

Wie meer diepgang zoekt, kan eens kijken naar de overvloed in de keukenkast. Zijn er mensen in je omgeving die het niet breed hebben en geholpen zijn met een paar levensmiddelen? Of zijn er nog belangrijke levens- of werkplannen die rond deze tijd ‘gezaaid’ moeten worden om later te kunnen oogsten?

Lughnasadh is in ieder geval een mooi moment om stil te staan bij deze tijd van het jaar; een tijd van voltooiing en overvloed waarvoor je dankbaar kunt zijn. Zo kan het oude Keltische oogstfeest van weleer nog járen mee.

© Annemarie Latour

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s