Bealtaine: Keltisch zomerfeest van licht, leven en geluk

De zon klimt iedere dag een stukje hoger, de vogeltjes fluiten hun hoogste lied, en de zomer is in aantocht. Toch nog te koud? Zet een vuurkorf op je terras, omarm je geliefde en vier Bealtaine, het vroege Keltische zomerfeest van licht, leven en geluk.

Keltisch zomervuur
Keltisch zomervuur (foto: festivalofthefires.com)

Voor zoete koek

Google het maar eens: Bealtaine (‘bjél-tuh-nuh’), ook wel gespeld als Beltane. In de lange lijst zoekresultaten wisselen feiten, folklore en klinkklare onzin elkaar moeiteloos af. Volgens het wereldwijde web vierden de Kelten dit feest met zoete hippiegebruiken, magische wiccapraktijken en seksuele losbandigheid. En wie niet beter weet, slikt deze verhalen voor zoete koek.

Maar wat is Bealtaine dan wel? Het is één van de seizoensfeesten op de Keltische jaarkalender. Hoewel het feest minder bekend is dan Halloween, zijn deze twee onlosmakelijk met elkaar verbonden. Halloween luidt op 1 november de donkere helft van het jaar in, terwijl Bealtaine op 1 mei de lichte helft van het jaar markeert.

Bealtaine was dus net zoals Halloween verbonden aan de stand van de zon, maan en sterren. Het werd gevierd op de vooravond van 1 mei als een feest van zon, licht en vuur. Toevallig – of juist niet – zijn dit ook de kenmerken van de Keltische zonnegod Belenus of Bel. Bealtaine zou dan ‘het vuur van Bel’ zijn, maar kan in het Oud-Iers net zo goed ‘helder vuur’ betekenen.

Licht en donker
De lichte en donkere helft van het jaar (illustratie: onbekend)

Alle koeien verzamelen

Met Bealtaine vierden de Kelten dus het begin van de zomer, die voor hen de maanden mei, juni en juli besloeg. Dit was het moment waarop het vee, het belangrijkste bezit van de clan, naar de groene zomerweides werd gebracht. Daar konden de dieren zich voortplanten en de clan van voldoende zuivel voorzien.

Natuurlijk zet je je kostbare koeien niet zomaar in een veld. Dus werden er bijzondere maatregelen genomen om het vee te beschermen tegen onheil, pest en veeziekten. Voorbeelden van zulke maatregelen zijn nog terug te vinden in Ierse teksten uit de tiende eeuw.

Eén manuscript, Sanas Cormaic, vermeldt dat Ierse druïden onder het uitspreken van magische bezweringen twee grote vuren ontstaken waar het vee tussendoor werd gedreven. Door dit ritueel werden de dieren ‘gezuiverd’ en nam de vruchtbaarheid toe, althans dat geloofden de Kelten.

Mogelijk liepen ook mannen en vrouwen tussen de vuren door, of sprongen ze over het vuur heen om hun moed te tonen. Er bestaat dan ook een uitdrukking in het Iers, idir dhá thine Bhealtaine (‘tussen de twee meivuren’), die in het Nederlands toepasselijk vertaald kan worden als ‘tussen twee vuren zitten’.

De Ierse mythologie maakt verder melding van een ritueel zomervuur op de legendarische heuvel van Uisneach, die in het geografische midden van Ierland ligt. Op de vooravond van 1 mei werden alle vuren in Ierland gedoofd. Zodra de zon vervolgens onderging, werd op de heuvel van Uisneach het eerste vuur van Bealtaine ontstoken, waarna de rest van Ierland volgde.

Vuur op de heuvel van Uisneach
Vuur op de heuvel van Uisneach (foto: onbekend)

Elfen en ander gespuis

Zoals bij veel oude Ierse feesten, ontstond er rondom Bealtaine een hoop bijgeloof. Aan het einde van de negentiende eeuw, toen er belangstelling ontstond voor oude volksgebruiken, is hier veel over opgeschreven. Daar maken moderne wicca-beoefenaars nu graag gebruik van, ook al heeft het Ierse bijgeloof vaak weinig met de Keltische oerfeesten te maken.

Zo haalde bijvoorbeeld niemand het in zijn hoofd om op Bealtaine zout, water, vuur of zuivel weg te geven. Daarmee liep je namelijk het risico je eigen welvarendheid en voorspoed weg te schenken. Ook gasten werden deze dag buiten de deur gehouden, want voor je het wist, namen ze je geluk mee en zat je een jaar lang in de sores.

Bovendien moest je oppassen voor de cailleach (heksen) en de sídhe (elfen) die tijdens Bealtaine vrij spel hadden. Om ze buiten de deur te houden, werden er gele bloemen, zoals boterbloemen, paardenbloemen en bloeiende gaspeldoorn, boven de deur en aan de raamkozijnen gehangen. Geel was de kleur van vuur – voilá een element uit het oorspronkelijke Keltische feest – en daar hielden heksen en elfen niet van.

Wie er bovendien zeker van wilde zijn dat deze wezens geen melk zouden stelen, bond een paar takken van de meidoorn of lijsterbes aan de hoorns van de koeien, of goot melk over de drempel van het huis of de stal. Geen elf, heks of Ierse kabouter die het dan nog waagde om in de buurt te komen en geen boos oog dat nog enig effect had.

Bloeiende gaspeldoorn
Bloeiende gaspeldoorn (foto: Annemarie Latour)

Portie geluk door de meidoorn

Bealtaine draaide dus om het beschermen van welvaart en geluk. Je kon dit zelf deels afdwingen met behulp van een May Bush. Deze meidoorn werd versierd met linten, stukjes stof en eierschalen en in de buurt van het huis geplaatst. Je kunt dit oude gebruik nog altijd tegenkomen in de graafschappen die midden in Ierland liggen.

In grotere dorpen en steden werd de meidoorn in optocht binnengedragen en op een plein neergezet. Daar werd de boom goed in de gaten gehouden, want als deze werd gestolen, stond de gemeenschap weinig goeds te wachten. Dit gebruik lijkt overigens veel op de traditionele meiboom die elders in Europa en in Engeland in ere wordt gehouden.

Meistruik in Ierland
Versierde meistruik in Ierland (foto: ucc.ie)

Bealtaine anno 2017

Bealtaine wordt nog altijd gevierd in Ierland, maar vaak op een moderne, creatieve manier. Op de heuvel van Uisneach, bijvoorbeeld, vindt jaarlijks het Festival of the Fires plaats. Het hoogtepunt is een nachtelijke optocht en grootschalige vuurceremonie. Muziekliefhebbers kunnen in hetzelfde weekend terecht bij de Gathering at Uisneach, terwijl elders in Ierland Bealtaine-festivals plaatsvinden rondom kunst en cultuur.

Wie liever in eigen land blijft, kan een vuurkorf vullen en de komst van de zomer vieren. Als alternatief kun je een bos gele bloemen of versierde meitak op tafel zetten, je zegeningen tellen of gewoon lekker genieten van het vroege zomerzonnetje. De vreugde van het opbloeiende leven – de kern van Bealtaine – zit ‘m in de kleine dingen. En dat hoeft geen cent te kosten.


© Annemarie Latour

Advertisements

One thought on “Bealtaine: Keltisch zomerfeest van licht, leven en geluk”

  1. Thanks to Google translate I was able to read (and enjoy) your Beltaine article, Annemarie! It fascinates me because of my own Celtic heritage, my interest in Arthurian literature and studies and the use of the ‘old religion’ within them (as it actually might have been, or as ‘modern’ constructs of it would have us believe), and historical studies and interest in archaeology. Traditions like the May Bush remind me of how often the ways we ‘devise’ today for celebrating/commemmorating events, places or people have precursers that go way back into the past, yet remain ingrained in our cultural subconscious. (I’m thinking here in terms of way MJ fans pay/show tribute to Michael, for example.)

    Like

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s