Het paradijs voorbij: Yinka Shonibare in Museum Helmond

Adam en Eva zonder hoofd, gekleed in Victoriaanse kostuums gemaakt van kleurrijke, Afrikaanse ogende stoffen. In het Museum Helmond toont de Brits-Nigeriaanse kunstenaar Yinka Shonibare MBE (1962) in Paradise Beyond zijn opvallende kunstwerken die ras, klasse en het koloniale verleden bevragen.

'Self Portrait (After Andy Warhol) no. 6 door Yinka Shonibare
‘Self Portrait (After Andy Warhol) 6’ door Yinka Shonibare MBE, 2013 (foto: Annemarie Latour)

Adam en Eva

Shonibares solotentoonstelling Paradise Beyond vult de hele bovenverdieping van het Museum Helmond. In de expositieruimtes met steriel witte muren komen zijn kleurrijke kunstwerken goed tot hun recht. Mijn oog valt dan ook direct op Adam and Eve (2013). Zonder hoofd biedt Eva verleidelijk een appel aan Adam aan.

Er is geen sprake van naaktheid, zoals in het Bijbelverhaal, want de levensgrote figuren zijn gekleed in zedige Victoriaanse kledij. De kostuums zijn gemaakt van Afrikaans ogende stoffen die al 170 jaar door de Helmondse textielfabrikant Vlisco worden geproduceerd. Met dat gegeven vervagen in Shonibares kunst de eerste grenzen tussen de identiteit en geschiedenis van Afrika en Europa. Niets is precies wat het lijkt.

Zo toont Adam and Eve (2013) een paradijselijk tafereel, terwijl Shonibare dit werk verbindt aan de eindeloze spiraal van vrijheid en revolutie. Waar gebrek aan vrijheid is, leidt het verlangen ernaar tot revolutie. Na de overwinning veranderen vrijheidsstrijders echter niet zelden in onderdrukkers, waardoor het proces onophoudelijk verder spiraalt.

'Adam and Eve' door Yinka Shonibare
‘Adam and Eve’ door Yinka Shonibare MBE, 2013 (foto: Annemarie Latour)

Paradijselijk bestaan

Een stukje verderop hangt een enorm kunstwerk aan de muur. Eden Painting (2013) is een lichtblauw paneel dat op een geordend universum lijkt. Tientallen planeten of cellen – het is maar net wat je er in ziet – zijn beschilderd of bekleed met de stoffen van Vlisco. De vormen zijn rondom ingestoken met plastic miniatuurdieren op gekleurde stokjes.

Op het eerste gezicht doet het werk wat naïef aan, hoewel het achterliggende thema dat zeker niet is. De kolkende beweging en nerveuze energie die het paneel uitstraalt, laten iets zien van Shonibares visie op de Bijbelse zondvloed en de destructieve gedragspatronen van de mens. Voor je het weet, is de balans verstoord en gaat de wereld ten onder.

'Eden Painting' door Yinka Shonibare
‘Eden Painting’ door Yinka Shonibare MBE, 2013 (foto: Annemarie Latour)

Liefdesvlucht

The Pursuit (2007) is al net zo dubbelzinnig qua thema. Het is gebaseerd op het achttiende-eeuwse schilderij The Progress of Love: The Pursuit van Jean-Honoré Fragonard. Een vrouw gekleed in een achttiende-eeuwse jurk vlucht weg voor de avances van een man met een roos in zijn hand.

Het werk staat in de museumzaal recht tegenover Adam and Eve (2013), wat voor een veelzeggend contrast zorgt. Waar voorheen Eva de twijfelende Adam een appel voorhoudt, zijn in The Pursuit (2007) de rollen van de geliefden omgedraaid. Wie verleidt nu wie en wat zijn de gevolgen, zo lijkt de vraag.

Qua thema speelt het werk in op de dagen vlak voor de Franse Revolutie. De elite vermaakt zich in fraaie tuinen zonder acht te slaan op de gevolgen van hun hebzucht en excessieve rijkdom. Het feit dat de figuren geen hoofd hebben, verwijst ondubbelzinnig naar de guillotine die voor velen het einde betekende.

'The Pursuit' door Yinka Shonibare, 2007
‘The Pursuit’ door Yinka Shonibare MBE, 2007 (foto: Annemarie Latour)

Kanonskogels van stof

Een ander opvallend werk is Canonball Heaven (2011). Een groot kanon wordt afgevuurd door twee figuren in uniform. Het kanon is een replica van de exemplaren op het Britse oorlogsschip HMS Victory, terwijl de stapel bijbehorende kanonskogels van piepschuim en stoffen is gemaakt.

In een hoek van de expositieruimte liggen de ‘afgeschoten’ kanonskogels. Oorlog en spel, dood en onschuld: het zijn begrippen die Shonibare genadeloos aan elkaar koppelt in zijn kritiek op het koloniale verleden van Groot-Brittannië. Theatraal drukt één van de figuren de vingers in niet-bestaande oren om het niet-bestaande kanonsgebulder buiten te houden.

'Canonball Heaven' door Yinka Shonibare
‘Canonball Heaven’ door Yinka Shonibare MBE, 2011 (foto: Annemarie Latour)
'Canonball Heaven' door Yinka Shonibare
‘Canonball Heaven’ door Yinka Shonibare, 2011 (foto: Annemarie Latour)

Dood, schoonheid en migratie

Naast figuratieve kunst, zijn een aantal van Shonibare’s fotografische werken te zien. Zijn Fake Death Pictures (2011) – gebaseerd op beroemde sterfscenes uit de geschiedenis – laten de teloorgang van het koloniale tijdperk zien. Zo pleegt de Britse admiraal Lord Nelson, gekleed in Vlisco-print, zelfmoord in diverse beroemde ensceneringen.

Bunch of Migrants (2016) is een meer recent grafisch werk. Het hangt onopvallend bij de uitgang van de tentoonstelling. Toch laat juist deze print zien hoe Shonibares kunst zich ontwikkelt. Een kudde wildebeesten stormt over een gekleurde achtergrond van krantenknipsels en grafische Vlisco-prints.

Het is Shonibares reactie op een uitspraak van de Britse ex-premier David Cameron die de vluchtelingen in het tentenkamp bij Calais omschreef met woorden die aan een kudde dieren deed denken. Shonibare stelt vragen bij deze beeldvorming en wijst tegelijkertijd op de schoonheid en veelkleurigheid van migranten.

'Bunch of migrants' door Yinka Shonibare
‘Bunch of migrants’ door Yinka Shonibare MBE, 2016 (foto: Annemarie Latour)

© Annemarie Latour

De solotentoonstelling ‘Paradise Beyond’ van Yinka Shonibare is nog tot 12 februari 2017 te zien in het Museum Helmond. Op de benedenverdieping van het museum loopt tot 12 maart 2017 de paralleltentoonstelling ‘Vlisco 1:1 Un à Un’.

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s