Niet één, niet twee, maar twaalf dagen Kerstmis

Twaalf dagen Kerstmis: voor de één het paradijs, voor de ander een nachtmerrie. Toch is het idee van een twaalfdaagse kerstperiode niets nieuws. Vroeger begon de kersttijd op Kerstavond en eindigde pas op Driekoningen. Wie na twee dagen Kerst al uitgeteld op de bank dacht neer te ploffen, had nog tien dagen te gaan. Maar die extra tien dagen zijn misschien zo gek nog niet.

12-days-of-christmas-1

Wie kent ze nog?

We kennen de twaalf dagen van Kerstmis waarschijnlijk als één van de romantische kluchten van Shakespeare – Twelfth Night – of als de Engelse Christmas Carol ‘The Twelve Days of Christmas’. Het lied begint met: “On the first day of Christmas my true love sent to me…” en telt dan per couplet een riedel geschenken op tot en met de twaalfde dag, waarop de ware liefde met een stapel cadeaus aan komt zetten waar zelfs Bol.com bij verbleekt.

Toch gaan de twaalf dagen van Kerstmis over méér dan een vrolijke komedie en een berg geschenken. Al vanaf de zesde eeuw werd de periode van ‘twaalf heilige dagen’ geteld vanaf Kerstavond tot en met 5 januari, ofwel de vooravond van Driekoningen. Op bijna iedere dag in deze kerstperiode – door de Engelsen Christmastide genoemd – werd een heilige herdacht;  iets dat in veel kerken nog steeds gebeurt.

Tweede Kerstdag is bijvoorbeeld de feestdag van de heilige martelaar Stefanus, 27 december de feestdag van de heilige apostel en evangelist Johannes, 28 december de feestdag van de Onnozele Kinderen, enzovoort. De twaalfde dag eindigde op de vooravond van Driekoningen, wat het officiële einde was van de twaalfdaagse kersttijd. Op 6 januari werd in Ierland het ‘kleine kerstfeest’ of Nollaig na mBan gevierd. De dag erna werden de kerstversieringen weggehaald, want wie ze te lang liet hangen, riep rampspoed over zichzelf, het huis, de boerderij of het gezin af.


Reden voor een feestje

In de middeleeuwen, toen de twaalfdaagse Kerst volop werd gevierd, was deze periode vooral reden om twaalf dagen te zingen, dansen en feesten. Op de laatste avond, ‘Twelfth Night’ volgde het klapstuk: een carnavalesk feest waarbij de sociale rollen werden omgedraaid. Eén avond lang werd de boer landheer en andersom.

Een gedroogde boon en drank deden de rest. Wie in een speciaal gebakken cake hapte en de gedroogde boon aantrof, werd koning van ‘Twelfth Night’ en bepaalde tot middernacht wat er gebeurde. Dat er flink op los werd gefeest is duidelijk, vooral met een paar slokken bier of wassail achter de kiezen.

Wassail – wat in het Oud-Engels ‘op je gezondheid’ betekent – was een brouwsel van warme, gekruide cider die door zangers van deur tot deur werd aangeboden. In een nóg oudere traditie wordt de drank naar appelboomgaarden gebracht om boomgeesten gunstig te stemmen en zo verzekerd te zijn van een goede appeloogst.

wassailing
Wassailing in Somerset, Engeland 2010 (foto: Bill Bradshaw)

Voorspellingen

Magie kwam dan ook snel om de hoek kijken tijdens de twaalf dagen van Kerstmis. In de dagen direct na de winterzonnewende, waarmee de donkerste periode van het jaar ten einde liep, was de ziel het meest gevoelig voor bovennatuurlijke ervaringen – zo werd gedacht. Dromen en voorspellingen konden daardoor beter worden onthouden en geduid.

Wie goed oplette, wist dus wat hem of haar in het komende jaar te wachten stond. Tijdens de twaalf ‘lotsdagen’ werd er gekeken naar veelzeggende weersverschijnselen, opvallend gedrag van dieren, voorspellende dromen en was ook de kans op geestverschijningen groter dan normaal.

Ook vanuit astrologisch oogpunt waren de twaalf dagen van Kerstmis interessant. Het zijn de ‘extra’ dagen die ervoor zorgen dat het maanjaar van 354 dagen aansluit op het zonnejaar van 365 dagen. De ‘ontbrekende’ elf dagen – of twaalf nachten – worden gezien als een periode waarin de tijd stil staat en het aardse en het hemelse elkaar raken.

Symbolen in de winter (foto: onbekend)
Symbolen in de winter (foto: onbekend)

Een diepere betekenis

Deze laatste gedachte – het raken van hemel en aarde – kan helpen om een moderne invulling wil geven aan de twaalf dagen van Kerstmis. Na de overdaad van Eerste en Tweede Kerstdag, waarbij de geboorte van het Kerstkind vaak snel op de achtergrond raakt, bieden de ‘stille dagen’ tussen Kerstmis en Driekoningen een kans om diepte aan de kerstperiode te geven.

Je kunt je bijvoorbeeld afvragen wat het kerstverhaal eigenlijk betekent. Is de geboorte van het Christuskind een nostalgisch christelijk wintersprookje of zit er meer in het oeroude verhaal uit het Midden-Oosten? Want niet ieder verhaal wordt na 2000 jaar nog verteld en is omringd met zoveel oude gebruiken en tradities.

Vertaalslag

De twaalfdaagse ‘kerstreis’, die start bij de eenvoudige herders in het veld en eindigt bij de drie wijzen uit het oosten, kan ook iets betekenen voor het hier en nu. In de Bijbelse verhalen rondom de zoektocht naar het Kerstkind komen thema’s voorbij als verwondering, tederheid, onschuld, opoffering en volharding.

Het is niet moeilijk om deze thema’s te vertalen naar de actualiteit. Denk bijvoorbeeld aan het verhaal van koning Herodus die in zijn waanzinnige zoektocht naar de pasgeboren ‘koning der joden’ alle jonge kinderen van Bethlehem laat vermoorden. De kinderen van Syrië hebben het momenteel niet veel beter. Wie na de Kerst nog een paar euro overheeft, kan ervoor kiezen om organisaties als Warchild of Unicef te ondersteunen.

Syrisch kind
Salim, twee jaar oud, in een Syrisch vluchtelingenkamp (foto: Save The Children)

Aandacht

Ontspanning is ook een optie. De ‘lege ruimte’ op de stille dagen na Kerstmis hoeft niet gedachteloos te worden gevuld met TV of IPad. Kies voor een mooie winterwandeling, een goed boek, een spelletjesmiddag of een kerststallenroute met het hele gezin. Ook creativiteit leent zich goed voor deze dagen waarin de scheppingskracht van de aarde symbolisch weer op gang komt.

De twaalf dagen van Kerstmis zijn eigenlijk een buitenkans voor wie met meer aandacht in het leven wil staan. Welke manier je ook kiest, je zult met een ander gevoel het nieuwe jaar ingaan. Dat alleen al maakt het de moeite waard om de kerstperiode in haar volle luister te vieren. Op naar Driekoningen!

© Annemarie Latour

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s