Kilmore Carols: Ierse kerstliederen uit een klein vissersdorp

Zodra het begrip ‘Christmas Carols’ valt, zie je in gedachten groepjes kerstzangers in Dickens-tenue op een besneeuwde stoep staan. Iets typisch Engels, zou je denken. Maar ook Ierland heeft een bijzondere carolling traditie. In het vissersdorpje Kilmore worden al 270 jaar de Kilmore Carols gezongen. Alleen daar, en nergens anders.

Christmas carols in Ierland

Seizoensliederen

Christmas Carols en nostalgisch kerstsentiment gaan vaak hand in hand. Neurie maar eens een melodie als ‘Ding Dong Merrily On High’ en je wordt vanzelf vrolijk. Of zing de eerste regel van ‘Hark The Herald Angels Sing’ en je zit bij wijze van spreken al in een indrukwekkende Engelse kathedraal.

Ook in de Ierse traditie komen carols voor, waarbij het goed is om te weten dat een carol in prechristelijke tijden een danslied was om de overgang van de seizoenen te vieren. Door de eeuwen heen kregen deze seizoensliederen een duidelijke christelijke boodschap, waarvan de Christmas Carols het bekendste resultaat zijn.

Carols uit het graafschap Wexford

Niemand weet waar de Ierse winterliederen of latere kerstliederen precies vandaan komen. Wel bekend is dat er in het zuidoosten van Ierland – in het graafschap Wexford – een heel eigen traditie is ontstaan rondom het zingen van oude Christmas Carols.

Het begon allemaal in 1684, toen bisschop Luke Waddinge van het bisdom Ferns een boek publiceerde. In dit boek stonden een aantal door hem zelf verzamelde en deels zelf gecomponeerde Christmas Carols plus enkele gedichten. De teksten waren bedoeld als moreel steuntje in de rug voor Ierse families die te maken hadden met de Strafwetten. Deze wetten waren in Groot-Brittannië en Ierland na de Reformatie ingevoerd om het geloof en de rechten van katholieken en protestantse dissidenten te onderdrukken.

De bisschop gaf zijn boekwerkje een opvallend lange titel mee, die kan worden vertaald als: “Een kleine guirlande van vrome en godsvruchtige liederen gecomponeerd door een vroom man, als troost voor zijn vrienden en buren in hun ellende. Het zoete en het zure, de brandnetel en de bloem, de Doorn en de Roos, stellen deze guirlande samen.”

Pious Garland titelblad
Titelblad van de ‘Pious Garland’ van bisschop Luke Waddinge, 1684

Nieuwe zangbundel

Het boek van de bisschop werd een groot succes en kreeg zelfs twee herdrukken. Een halve eeuw later werden de carols uit de bundel nog altijd gezongen, want in 1728 nam een zekere pastoor William Devereux een drietal van Waddinge’s carols op in een nieuwe zangbundel, die hij aanvulde met de teksten en melodieën van tien andere carols.

De nieuwe zangbundel, die de beter behapbare titel A New Garland containing Songs for Christmas (‘een nieuwe guirlande met liederen voor Kerstmis’) kreeg, bestond in totaal uit dertien kerstliederen. De eerste carol – het lieflijke ‘The Darkest Midnight of December’ – was bedoeld voor Kerstavond. De overige twaalf carols werden op de twaalf dagen van Kerst gezongen, beginnend op Eerste Kerstdag en eindigend op ‘Twelfth Night’ of de vooravond van Driekoningen, waarmee het kerstseizoen werd afgesloten.

Ook de nieuwe collectie kerstliederen werd razend populair in het graafschap, vooral in het vissersdorp Kilmore. Daar werden de carols ieder jaar in de kleine katholieke dorpskerk uitgevoerd door een koor van zes mannen. Verdeeld in twee groepen van drie stemmen, zongen de mannen afwisselend de verzen van de liederen . En deze traditie bestaat nog steeds, al 270 jaar lang.

Winter in Kilmore in het graafschap Wexford
Kilmore in het graafschap Wexford (forto: Patrick Comerford)

Geen dertien in een dozijn

Kilmore is tegenwoordig de enige plek in Ierland waar de carols – die inmiddels naar het dorp zijn vernoemd – nog ieder jaar met Kerstmis worden gezongen. Zoals in oude tijden, wordt de zang verzorgd door een groepje van zes dorpelingen. Het frappante daarbij is dat er door de eeuwen heen steeds een lid van de familie Devereux in het koor heeft meegezongen.

Wie de Kilmore Carols voor het eerst hoort, zal echter even moeten wennen. Voor ongeoefende oren kunnen de oude melancholische melodieën vreemd klinken. De Kilmore Carols worden zonder enige muzikale begeleiding en in een extreem langzaam tempo ten gehore gebracht. Een lied kan zo wel tien minuten duren.

Verder hebben de melodieën geen harmonieën maar wel uitgebreide versieringen. Deze zangstijl wordt in het Iers sean-nós genoemd, wat ‘oude stijl’ betekent. Het lijkt in zekere zin op het Gregoriaans of het cantus planus. Cantus planus is een zuivere, eenstemmige zangwijze zonder instrumenten, waarbij het ritme van de melodie zich aanpast aan de woorden. Het verhaal is dus belangrijker dan het tempo.

Kilmore Carollers
De Kilmore Carollers in 2015 (foto: FB pagina Kilmore)

Vreemde speling van het lot

Overigens was niet iedere pastoor in Kilmore blij met de oude carols. Eén priester had zo’n hekel aan de gezangen, dat hij ze alleen als slotzang tolereerde. “We moesten aan het einde zingen,” vertelde een van de Kilmore zangers aan de Irish Times in 1998. “We hadden nog geen vier regels gezongen of de kerk was al leeg. Hij zei dat het ons laatste jaar was en toen stierf hij in november – net voor Kerstmis.” En zo ging de Kilmore traditie door als vanouds.

Een net zo vreemde speling van het lot is dat de Kilmore Carols relatief onbekend zijn gebleven, in tegenstelling tot de beroemde ‘Enniscorthy Carol’ uit dezelfde streek. Toch maakt de ‘Enniscorthy Carol’ geen onderdeel uit van de dertien carols die William Devereux verzamelde.

Het lied verscheen pas aan het eind van de negentiende eeuw ten tonele toen het werd opgetekend in het stadje Enniscorthy in Wexford. De carol wordt daarom ook wel de ‘Wexford Carol’ genoemd. Op YouTube zijn talloze vertolkingen van deze carol te vinden, waaronder de versie van het jongenskoor Libera.

Met eigen oren

Wie de Kilmore Carols graag wil horen zoals ze in Kilmore worden gezongen, kan een televisiefragment van RTE uit 1977 bekijken of een radiofragment uit 2011 beluisteren. Een andere mogelijkheid is de CD Good People All van de Ierse zangeres Nóirín Ní Riain en de monniken van Glenstal Abbey.

Nog mooier is het natuurlijk om met Kerstmis naar Kilmore te gaan. Daar worden de carols uitgevoerd in de katholieke Mariakerk op Kerstavond, Eerste Kerstdag en op de zondagen in de kerstperiode. Als dat geen uniek kerstcadeau is…

© Annemarie Latour

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s