Haal de buikriem aan en vier de Keltische advent

Een Keltische advent: wat is dat precies? Betekent dat een adventskrans versierd met Keltisch vlechtwerk? Of wekenlang luisteren naar de muziek van Enya? Of een liturgie gevuld met Keltische gebeden? Het zou allemaal kunnen, maar voor de Ierse Kerk betekende de advent veertig dagen vasten voorafgaand aan het hoogfeest van Kerstmis.

keltische-advent
Keltische adventskrans (foto: stock)

Drie keer raak

Vasten… de vroege Ierse kerk lustte er wel pap van. Niet één, niet twee, maar drie keer per jaar haalden Ierse christenen de buikriem aan. Allereerst gebeurde dat veertig dagen voor Pasen (in het Iers corgas erraig), gevolgd door veertig dagen na Drievuldigheidszondag (samcorgas), om het jaar in stijl af te sluiten met veertig dagen vasten voorafgaand aan Kerstmis (gamcorgas).

Het ‘wintervasten’ van de Keltische monniken was een mildere variant dan de strenge vastentijd die aan Pasen voorafging. In plaats van het normale rantsoen, kregen monniken een half rantsoen brood, een klein stukje boter – als ze geluk hadden – en waterige melk. Dat kon worden aangevuld met bosvruchten, appels of bijvoorbeeld kool.

De tradities rondom het vasten verschilden van streek tot streek. Sommige kloosters vastten alleen op maandag, woensdag en vrijdag, terwijl anderen dat de hele week deden met uitzondering van zon- en feestdagen. Dat moest ook wel; anders was het fysiek niet vol te houden, want er moest gewoon worden gewerkt.

water en brood
Ierse monniken vastten op water of verdunde melk en brood (foto: stock)

Aan de slag na Sint Maarten

Startpunt voor de Keltische advent was de avond na de feestdag van Martinus van Tours – ‘Sint-Maarten’ – op 11 november. Dat was in ieder geval het gebruik van Keltische christenen in Gallië, het huidige Frankrijk. Maar ook in Rome bestond een vastenperiode van ongeveer drie tot zes weken vóór de Kerst.

Uiteindelijk zijn deze twee gebruiken samengevloeid tot één langere adventsperiode van veertig dagen die ook door christenen in Ierland en op de Britse eilanden werd omarmd. Later deden ook de kerken in het Oosten mee. Om daarbij precies op veertig dagen uit te komen, werd er unaniem gestart op de vooravond van 15 november.

Grote schoonmaak

Voor zowel de Keltische monniken als kloosterlingen elders was het vasten bedoeld om het hoofd en hart helder te krijgen. Minder eten en meer biechten, bidden en boete doen, hielpen daarbij. In de aanloopperiode naar Kerst, zuiverden ze zo hun geest van alles wat er volgens de kloosterregel niet in thuishoorde.

In Ierland, dat bekend stond om haar strenge boetepraktijken, werd er stevig op het wintervasten ingezet. Als beloning wachtte er dan op Kerstavond, wanneer het vasten werd afgesloten, een grote kom romige melk en honing. Je moest immers iets in je maag hebben om tijdens de nachtelijke Kerstviering niet om te vallen.

De wijn-broeder heeft het vasten nog niet onder de knie (illustratie uit Li livres dou santé door Aldobrandino van Siena, 13e eeuw).
Deze wijn-broeder heeft het vasten nog niet helemaal begrepen (illustratie uit ‘Li livres dou santé’ door Aldobrandino van Siena, 13e eeuw – WikiCommons).

Philippus-vasten

De advent als aanloopperiode naar de Kerst is altijd blijven bestaan binnen de christelijke Kerken in het westen, hoewel de periode in de elfde eeuw werd ingekort tot vier weken. Daarna verdween beetje bij beetje het gebruik om in de advent te vasten en werd het vooral een periode van liturgische voorbereiding op de Kerst.

In de Orthodoxe Kerken in het oosten bestaat het zesweekse wintervasten nog wel. Daar wordt het ook wel het Philippus-vasten genoemd, omdat de periode begint op de naamdag en tevens orthodox-kerkelijke feestdag van de gelijknamige apostel.

Keltische advent

Terug naar de Keltische advent. Wie dit wil vieren, begint vanavond en houdt dat zes weken vol. Misschien is het niet eens zo’n gek idee. Voordat je wordt opgeslokt door de drukte en overvloed van Kerst, heb je al ruim van tevoren tijd vrijgemaakt om dagelijks een moment stil te staan bij wat je precies viert en waarvoor je dankbaar bent.

Wie wil, kan er een bescheiden vorm van vasten aan toevoegen. Je kunt bijvoorbeeld eenvoudigweg minder of bewuster te eten. Of je neemt je voor om minder suiker te eten en vaker naar de sportschool te gaan. Zo bestrijd je alvast de pondjes die er tijdens Kerstmis ongetwijfeld weer aankomen.

Omgekeerd vasten is ook mogelijk. Daarbij laat je bewust iets aangenaams achterwege of je besteedt juist meer tijd aan mensen of zaken die er toe doen. Je gaat eens wat vaker op bezoek bij iemand die eenzaam is, je kijkt minder televisie, of je maakt meer tijd vrij voor meditatie of gebed. Het zijn maar een paar voorbeelden van wat er allemaal mogelijk is.

Neem de stap naar een Keltische advent
Keltische advent (foto: stock)

Inspiratiebronnen

Een inspirerend hulpmiddel om dagelijks ‘iets’ te doen met de advent is de Keltische adventskalender die te vinden is op de blog van ‘Contemplative Cottage’. Daar geeft de theologe Susan Forshey voor iedere dag, inclusief de 12 dagen na Kerstmis, een suggestie om de periode rondom Kerst tot een bijzondere tijd te maken.

Een ander mooi idee is het 40 dagen ‘sparen’ van producten voor de Voedselbank. Het geld dat je uitspaart met je eigen vasten – laat die dure Starbucks koffie gewoon eens achterwege – gebruik je om een houdbaar product te kopen voor de Voedselbank. Aan het einde van het Keltische vasten heb je dan een mooi voedselpakket bij elkaar gespaard voor iemand die het financieel zwaar heeft.

Wie zich liever op het innerlijke leven richt, kan overwegen om het Engelstalige boek Journey to the Manger with St. Patrick & Friends: A Six-week Celtic Advent Devotional (2013) aan te schaffen. Het boek geeft zes weken lang een dagelijkse overweging in Keltische stijl, met hier en daar een vleugje Schots-Amerikaans optimisme.

Wie meteen in de sfeer wil komen van een Keltische advent, kan genieten van een oud adventslied dat in onderstaande versie met onmiskenbare Keltische mystiek wordt gezongen door Enya:

O kom, o kom, Immanuël,
verlos uw volk, uw Israël,
herstel het van ellende weer,
zodat het looft uw naam, o Heer!
Weest blij, weest blij, o Israël!
Hij is nabij, Immanuël!

© Annemarie Latour

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s