De Ierse mennonieten: eenvoud en simpel geluk

Iedereen kent wel het beeld van de amish: een groep christelijke gelovigen die de moderne wereld heeft afgezworen. Ouderwets gekleed – mannen met baard en vrouwen met een wit kapje op het hoofd – rijden ze klippetieklop met paard en wagen naar de grote stad. Zoiets kan alleen in Amerika, zou je denken. Maar wat blijkt? Ook Ierland heeft een eigen gemeenschap van amish-mennonieten.

mennonieten ierland1
De Ierse mennonietengemeenschap in Dunmore East (foto: Benedict Shegog)

Wie zijn de Ierse mennonieten?

Je denkt meteen aan het Kleine Huis op de Prairie: Pa Ingalls die als hoofd van het gezin de kost verdient en Ma Ingalls die als lieve moeder de hele dag koekjes bakt. De vraag is natuurlijk of dit beeld vergelijkbaar is met de realiteit van de mennonieten in het moderne Ierland. Wie zijn deze mensen, en hoe zijn ze op het eiland van smaragd terechtgekomen?

Qua nationaliteit is het een bont gezelschap. Hoewel de Ierse mennonietentak is ontstaan als outreach-programma vanuit de Verenigde Staten, bestaat de groep uit 75 leden die afkomstig zijn uit diverse landen: de VS, Oekraïne, Polen, Zuid-Amerika en Wales. In 1992 hebben ze zich in het zuidoostelijke graafschap Waterford gevestigd, vlakbij het pittoreske vissersdorpje Dunmore East.

Mennonieten zijn geen amish

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: de mennonieten zijn geen amish. De mennonieten hebben zich in de zeventiende eeuw afgescheiden van de strengere ‘Old Order Amish’. In vergelijking met de amish, gaan de mennonieten iets coulanter om met de moderniteit. Zo gebruiken ze bijvoorbeeld elektriciteit – inclusief iPad, telefoon en internet – en rijden ze gewoon in auto’s.

Van oorsprong horen echter zowel de mennonieten als amish tot de anabaptisten, in Nederland beter bekend als de doopsgezinden. De naam mennonieten komt uit het Nederlands, want de stichter van deze religieuze stroming komt uit ons eigen Friesland.

Katholieke ex-priester

Menno Simons, een katholieke priester, besloot in 1536 om zijn leven radicaal om te gooien. Hij liet zich opnieuw dopen, gaf de brui aan zijn priesterschap, en wijdde zich vanaf dat moment uitsluitend aan het prediken van zijn religieuze idealen.

Eén van de zaken waar Simons zich sterk voor maakte, was de scheiding tussen kerk en staat. Geloof mocht niet door de staat worden opgelegd, vond hij. Uiteraard werd deze ‘rebelse’ gedachte hem niet in dank afgenomen. Simons en zijn volgelingen werden dan ook onverbiddelijk vervolgd in de door religie overheerste maatschappij van de zestiende en zeventiende eeuw.

Desondanks is het aantal mennonieten gestaag gegroeid. Naar schatting zijn er nu ruim anderhalf miljoen mennonieten, verspreid over 82 landen, waaronder Ierland.

Bedachtzame moderniteit

Hoewel de mennonieten progressiever zijn dan de amish, omarmen ze het moderne leven met bedachtzaamheid. Moderne middelen worden alleen ingezet als het echt nodig is en het geloof opbouwt. Er is geen radio en televisie, maar bepaalde CD’s, DVD’s en kranten mogen weer wel. Je wilt tenslotte niet geïsoleerd raken van de grotere gemeenschap om je heen. Verder zijn roken en alcohol taboe, net zoals feminisme en make-up.

De Ierse mennonieten zijn, net zoals hun geloofsgenoten elders, pacifist en gaan niet in militaire dienst. Ze zijn betrokken bij het leven binnen en buiten de eigen gemeenschap, kennen geen ambtsdragers (predikanten zijn ‘gewoon’ lid van de gemeenschap), dopen uitsluitend volwassenen, en brengen geen stem uit bij politieke verkiezingen.

mennonieten ierland2
Kinderspelletjes bij de Ierse mennonieten (foto: Benedict Shegog)

Even wennen

Op het eerste gezicht verschillen de Ierse mennonieten niet zoveel van het behoudende katholieke Ierland uit het verleden. Ook katholieke vrouwen droegen vroeger een hoofddoekje, en de luxe van de moderniteit is pas in de afgelopen dertig jaar tot het groene eiland doorgedrongen. Toch was het wennen voor de Ieren, toen de mennonieten zich in Dunmore East vestigden.

Neem alleen al de kleding. Net zoals hun Amerikaanse geloofsgenoten is de kledij van de Ierse mennonieten eenvoudig en ouderwets. Mannen zijn gekleed in een donkere lange broek en shirt, en dragen als ze getrouwd zijn een baard. Vrouwen gaan gekleed in een hooggesloten lange jurk of rok, en dragen daarbij een wit kapje over het strak opgestoken haar.

Je kunt je indenken dat dit in Ierland – wat zich tegenwoordig profileert als een land dat meegaat in de vaart der volkeren – de wenkbrauwen deed fronsen. Voor je het weet, krijgt je weer het stempel opgedrukt van ontwikkelingsland dat door haar religieuze achtergrond is blijven steken in een achterhaald verleden.

Goed nabuurschap

Toch is het contact van de Ierse mennonieten met hun directe buren uitstekend. Reden hiervoor is het sociale karakter van de gemeenschap. Wanneer bijvoorbeeld een ‘gewone’ Ierse buur te maken krijgt met een sterfgeval in de familie, staan de mennonieten op de stoep om de handen uit de mouwen te steken. Gras maaien, ramen lappen, of eten koken: er hoeft niet om te worden gevraagd en er hoeft niets tegenover te staan.

Het is een voorbeeld van goed nabuurschap dat ook in Ierland zeldzaam is geworden. Voor de mennonieten is het echter een way of life, zoals staat aangegeven op hun – ook weer eenvoudige – website: “Het is ons verlangen om goede buren te zijn en dienstbaar te zijn aan de mensen in onze gemeenschap. Bovendien willen we een broederschap van gelovigen vormen waar iedereen zich welkom voelt om de Heer met ons te aanbidden.”

De Ierse mennonieten zonderen zich niet af van de rest van de wereld. Op zondag staat de deur van de kleine kerk open voor iedereen die de zondagsviering wil bijwonen. Wel zitten mannen en vrouwen gescheiden van elkaar, want lichamelijke en geestelijke zuiverheid is een groot goed. Wie zingen wil, moet dat doen zonder begeleidende muziek, en van dansen is überhaupt geen sprake.

mennonieten kerk1
De mennonietenkerk in Dunmore East, met links de vrouwen en rechts de mannen (foto: Beachyam.org)

Eigen winkel en jeugdkamp

Een andere reden waarom de Ierse mennonieten goed geïntegreerd zijn in Dunmore East, is dat zij zich financieel staande weten te houden via ‘Jaybees’, een winkel met benzinepomp waar ze zelfgebakken brood en banket, houten meubels en speelgoed, en religieuze boeken en kaarten verkopen, naast een aantal reguliere artikelen. In aanvulling hierop, hebben de gezinnen vaak een eigen moestuin of boerderij om in hun levensonderhoud te voorzien.

Wat de Ierse gemeenschap ook bijzonder maakt, is dat ze een jeugdkamp voor probleemtieners runnen. Jongens in de leeftijd van 12 tot 15 die thuis of op school niet meer te handhaven zijn, leren in de Ierse natuur survivallen, en omgaan met zichzelf en met elkaar. Deze dienst aan de maatschappij wordt aangeboden ongeacht de religieuze achtergrond van de jongeren, en zonder een religieus sausje over het programma te gieten.

Jaybees winkel
De mennonietenwinkel Jaybees (foto’s: Jaybees & Ardkeen.com)

Enkele nadelen op een rijtje

Zijn er ook nadelen? Jazeker. Kinderen van mennonieten studeren zelden door in het hoger onderwijs. Alleen wanneer het nodig is ter bevordering van de gemeenschap, wordt hierop een uitzondering gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan het behalen van een onderwijsbevoegdheid, of het opleiden van een eigen vroedvrouw of verpleegkundige.

Emancipatie is ook niet snel te vinden bij de mennonieten, waardoor zowel mannen als vrouwen zich een leven lang in traditionele rollen schikken. Voor de één is dit een opluchting die duidelijkheid en zekerheid schept, voor de ander een verloren kans om de eigen talenten te ontdekken. En dat is jammer.

Sfeer van romantiek

Toch kun je zonder twijfel stellen, dat er een sfeer van romantiek hangt rond de rustieke en kalme levenswijze van de mennonieten. Zelfs in Ierland, waar het Keltische verleden een heel eigen spiritueel karakter aan het land heeft gegeven, zijn de gevolgen van het moderne leven voelbaar: spiritualiteit en een gebalanceerd levensritme wegen allang niet meer op tegen inkomen, aanzien en een jachtig bestaan.

Wat dat betreft vormen de Ierse mennonieten, die hun religieuze levenswijze zichtbaar in de praktijk brengen en zich belangeloos inzetten voor de omringende gemeenschap, een eye opener. Als zij het op deze eenvoudige manier voor elkaar krijgen, waarom wij dan niet? Ons leven zou er zeker niet slechter door worden.

© Annemarie Latour

Noot: de mennonietenwinkel Jaybees ligt aan de Dunmore Road, halverwege de stad Waterford en Dunmore East. De winkel is open van maandag t/m zaterdag van 8.00 tot 19.00 uur. Meer informatie over de Ierse mennonieten, vindt u hier.

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s