Twaalf kilometer te voet naar Sint Brigida

Waarom doe ik dit? – vraag ik me af wanneer de wekker me om vier uur ’s ochtends wekt. Maar dat zal iedere pelgrim zich afvragen die zijn of haar comfort opgeeft voor een winterse voettocht. Al een paar jaar stond het op mijn verlanglijstje: de pelgrimage naar Sint Brigida in Noorbeek. Op 1 februari trekken pelgrims ieder jaar door het Zuid-Limburgse heuvellandschap naar de dorpskerk die haar naam draagt. En dit jaar liep ik mee.

Wandelen door het heuvelland
De Brigida-pelgrimage 2016 (foto: Annemarie Latour)

Geen hand voor ogen

Het is nog aardedonker wanneer ik samen met mijn wandelmaatje in Wittem aankom. Daar start de twaalf kilometer lange tocht naar Noorbeek. Er brandt geen enkel licht bij het klooster van de Redemptoristen, en ook de bekende Gerarduskapel ligt volledig gehuld in het duister. Maar zodra we onze wandelschoenen aantrekken, komen de eerste pelgrims tevoorschijn.

Een klein half uurtje later staan er ongeveer zeventig pelgrims in de inmiddels geopende en verlichte kapel. Iedereen is warm gekleed om de miezerregen en wind te trotseren. De pelgrimage start met een oud pelgrimsgebed dat – met de natte Limburgse klei in het vooruitzicht – méér dan toepasselijk is: “… Wees een schild tegen onze angsten en een stok op glibberige paden…”

Dat die paden inderdaad glibberig zijn, wordt duidelijk zodra we op weg gaan. Het is nog steeds donker en ik zie geen hand voor ogen. Voetje voor voetje volg ik wankelend het pad dat mijn voorgangers banen. Af en toe schijnt iemand met een zaklamp op verraderlijke afstapjes en hobbels. Als dat geen mooie symboliek is voor de donkere tijden die je op je levenspad kunt meemaken.

Pelgrims in het donker
Start in het nachtelijk duister (foto: Annemarie Latour)

Keuvelend door het landschap

Het tempo zit er stevig in. Dat moet ook wel, wil je via zompige paden en weggetjes op tijd in Noorbeek aankomen. Langzamerhand wordt het licht en onthult het Limburgse land haar schoonheid. Het is frappant, maar ik zou zweren dat ik in Ierland loop. Groene rollende heuvels, koeien en paarden die de wind en regen trotseren; hoe vaak heb ik dit niet op het Ierse platteland gezien?

Pelgrimeren, naar mijn idee, staat niet los van het landschap waar je doorheen trekt. Soms kan dat gevoelens van weemoed oproepen. Maar voordat ik daarin verzand, komt er een medepelgrim naast me lopen om een praatje te maken. Het blijkt pater Henk Erinkveld te zijn, overste van de kloostergemeenschap in Wittem. Al keuvelend lopen we heuvel op, heuvel af, waarbij de ongenadige wind ons soms de adem beneemt.

Pelgrimeren zit pater Henk in het bloed. Hij vertelt over de tochten die hij heeft gemaakt en de bijzondere ontmoetingen onderweg. Soms, zo mijmert hij, heb je het beeld dat je als pelgrim vreemd wordt aangekeken. Maar juist op het moment dat je er doorheen zit, reikt een vreemdeling je de hand, beurt iemand je op, of krijg je onderdak of iets te eten. Je donkere zelfbeeld klopt niet altijd met de waarheid.

Geldt dit soms ook niet voor het gewone leven? Hoe vaak – denk ik bij mezelf – ziet een ander jou in een veel positiever licht dan het licht waarin je jezelf plaatst? Pater Henk geeft me iets om over na te denken, terwijl we langs de bierbrouwers in Gulpen en via het Mariakapelletje in Ingber verder lopen richting Margraten.

Pelgrims onderweg
Het groene Limburgse heuvelland (foto: Annemarie Latour)

Een lichtend voorbeeld

We zijn inmiddels twee uur onderweg, en de eerste korte pauze komt in zicht. De koster van de Margaritakerk in Margraten heeft speciaal zijn kerk geopend en verwarmd. Het is een welkome tussenstop. Pater Henk houdt een kort bezinningsmoment waarbij hij het thema van de pelgrimage kort uitdiept: Sint Brigida, een lichtend voorbeeld.

Brigida – of op z’n Iers Brigid – is van oudsher de bewaakster van het vuur. In Kildare vind je naast de kathedraal die haar naam draagt het fundament van een oude vuurtempel. Geschiedschrijvers uit het verleden maken melding van een oud gebruik dat Brigida en haar zusters in stand hielden: in haar klooster – waarschijnlijk in de vuurtempel – werd dag en nacht een heilig vuur brandend gehouden.

De thematiek van de pelgrimstocht – een lichtend voorbeeld – is dus nog niet zo gek gekozen. Je kunt letterlijk een licht zijn voor de ander, zoals aan het begin van de voettocht, maar ook in figuurlijke zin. Voor Brigida draaide alles om het Licht – hetzelfde licht dat Huub Oosterhuis zo dichterlijk omschreef als: “Licht dat ons aanstoot in de morgen… licht, laatste woord van Hem die leeft.”

Pater Henk Erinkveld
Pater Henk Erinkveld leidt de bezinning in Banholt. Links naast hem het beeld van Sint Gerlachus aan wie de kerk is toegewijd (foto: Annemarie Latour)

Onderweg naar Noorbeek

Na een korte bezinning, en een slok koffie uit mijn thermoskannetje, gaat de tocht weer verder. Dit keer loop ik naast mijn wandelmaatje, soms pratend, soms zwijgend, en steeds tegen de wind in. Een uur later volgt in Banholt een tweede tussenstop. In de Gerlachuskerk zien we prachtige muurschilderingen, gemaakt door kunstenaar Sjef Hutschemakers.

De tocht gaat daarna weer verder en drie kwartier later, met de nodige kilometers in de benen, zien we Noorbeek fraai liggen en het dal van het riviertje de Noor. Wie zegt dat Nederland niet mooi is, is nog nooit in het zuiden van Limburg geweest.

P1030129
Noorbeek (foto: Annemarie Latour)

Drukte bij de bron

We stoppen bij de Brigidabron, de plek waar de Noor ontspringt. De bron is overkluisd met het zachte gele mergelsteen dat eigen is aan deze streek. Vlakbij waakt het silhouet van Brigida – een werk van kunstsmid Math Wanders – over de eeuwenoude bron.

We zijn trouwens niet de enigen die naar deze plek komen. Een vrijwilliger van de parochie deelt speciale flesjes Brigidawater uit om deze te laten zegenen in de kerk. Het gebruik bestaat nog steeds – zo vertelt hij me – om een scheutje van dit wijwater in de waterbak van het vee te doen om het te vrijwaren van veeziektes.

Wanneer ook de pastoor van de Brigidakerk is gearriveerd met een groepje kinderen, kan de tocht naar de parochiekerk beginnen. De stoet pelgrims sluit zich aan bij de parochianen en pelgrimeert zo het laatste stuk naar de thuishaven van Sint Briej.

Drukte bij de Brigidabron in Noorbeek
Drukte bij de Brigidabron in Noorbeek (foto: Annemarie Latour)

Afgeladen vol

De kerk – waarnaast de hoge Brigida-den prijkt die daar ieder jaar wordt neergezet – blijkt bij binnenkomst tot de nok toe vol te zitten. Jong en oud is uitgelopen om het kerkelijke feest mee te maken. Er wordt zoveel mogelijk plaatsgemaakt voor de pelgrims en dan begint de viering.

Vlakbij het altaar staat het prachtig versierde beeld van Brigida, traditiegetrouw afgebeeld met een koe aan haar voeten. De kinderen zitten rondom het altaar, vlakbij een grote stenen kruik waarin het water uit de Brigidabron wordt overgeheveld om te worden gezegend. Wanneer het koor een gevoelig lied inzet dat bijzonder geliefd is in Ierland, kost het me moeite om niet een traantje weg te pinken.

Wonderbaarlijk – denk ik bij mezelf – hoever de invloed van een Keltische abdis kan reiken. Anno 2016, bijna 1500 jaar na haar dood, wordt ze zelfs vereerd in een dorpje in het diepe zuiden van Limburg. No way dat ze dit zelf ooit had kunnen bedenken, in haar kleine Ierse kluis onder de eik.

Het versierde Brigidabeeld en de parochiekerk in Noorbeek (foto: Annemarie Latour)
Het versierde Brigidabeeld en de parochiekerk in Noorbeek (foto: Annemarie Latour)

Stukje stof

Ze had vast ook niet kunnen vermoeden dat één van haar relikwieën hier zou belanden. Na afloop van de viering haalt de pastoor de relikwie tevoorschijn die hij van de parochie in Brunssum heeft geleend. Een minuscuul stukje stof – of bot, wie zal het zeggen? – siert een kleine zilveren reliekhouder. En zowaar, de parochianen staan in een lange rij om de relikwie te kussen.

Ik kan mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen. Het kussen van de relikwie sla ik liever over, maar na een informatief praatje met de vriendelijke pastoor mag ik een foto maken. Brigidas zegen rust ongetwijfeld ook op mensen van goede wil met een fototoestel, dus die zegen geef ik graag visueel door.

Brigida relikwie uit Brunssum (foto: Annemarie Latour)
Brigida relikwie uit Brunssum (foto: Annemarie Latour)

Beloning

Nu de pelgrimage ten einde loopt, blijft er nog één goed Limburgs gebruik over: frühschoppen. Ofwel, jezelf op koffie en vlaai trakteren als beloning voor de geleverde prestatie. En waar kan dat beter dan in een horecagelegenheid die de naam ‘Herberg Sint Brigida’ draagt? Het is er vol met pelgrims en dorpelingen. Er wordt gepraat, gelachen, kennisgemaakt en vooral lekker gegeten.

De dappersten onder de pelgrims besluiten eenzelfde voettocht terug te maken naar Wittem. Mijn wandelmaatje en ik blijven liever wat langer in de herberg en nemen de bus terug naar het klooster. Onderweg zien we onze medepelgrims door de heuvels trekken, een ontroerend gezicht. Veel sterkte op de glibberpaden… en wel thuis.

Wie weet zien we elkaar volgend jaar terug bij Sint Brigida in Noorbeek, of misschien wel op een andere plek waar de abdis van Kildare haar sporen heeft achtergelaten. Mijn wandelmaatje heeft in ieder geval besloten om haar indrukken van deze dag te delen met de Geldropse Brigidakerk. Een Brabantse versie van de pelgrimage zou immers ook niet gek zijn.

Aan Brigida, Briej of Brigid zal het niet liggen. Haar lichtende voorbeeld doet nog steeds kleine vlammetjes ontsteken. Zo springt het Vuur over, al 1500 jaar. Daar heb je eigenlijk helemaal geen vuurtempel voor nodig, bedenk ik wanneer ik weer thuis ben. Alleen een dosis enthousiasme… en een paar goede wandelschoenen.

© Annemarie Latour

Noot: De pelgrimage naar Sint Brigida wordt ieder jaar kosteloos aangeboden door de Stichting Pelgrimswegen & Voetpaden. Dank voor de organisatie en gastvrijheid!

Advertisements

3 thoughts on “Twaalf kilometer te voet naar Sint Brigida”

  1. Inspirerend verhaal ! Het doet allemaal inderdaad nogal Iers aan, inclusief een “holy well”. Pelgrimeren blijft een fascinerend onderwerp: er zit veel meer achter dan op het eerste gezicht lijkt. Je kent het principe van “The Hero’s Journey” (Joseph Campbell) toch wel ? Het beste nederlandstalige boek wat ik over het onderwerp ken is de vuistdikke dissertatie van Ineke Alberts uit 2007: “Heilige kracht wordt door beweging losgemaakt – Over pelgrimage, lopen en genezing”. Ik wil je de derde stelling uit dit proefschrift niet onthouden: “Het concept ‘volksreligiositeit’ is een combinatie van het vroegchristelijke paulinische dedain voor degenen die ‘zwak in de leer’ werden bevonden en het 18e eeuwse theologische dedain voor degenen die ‘onVerlicht’ werden bevonden. Dat in de 21e eeuw zelfs de meest Verlichte geesten in groten getale pelgrimeren is dan ook een theologisch relevant verschijnsel dat vraagt om een theologische positiebepaling”.
    Ook opmerkelijk is jouw opmerking “Pelgrimeren, naar mijn idee, staat niet los van het landschap waar je doorheen trekt”. Ik houd mij sinds een jaar of twee intensief bezig met het onderwerp ‘sacred landscapes’ of ‘sacred geography’ onder de vraag: in hoeverre kan een landschap de mens spiritueel beïnvloeden en in hoeverre kan een landschap (qualitate qua) zelf een spirituele entiteit zijn, oftwel: bestaan ‘thin places’ echt ? Een informatief boek over hoe een landschap de mens kan transformeren is b.v. het recent verschenen “Zoektocht naar het paradijs” van FB-vriendin Arita Baaijens. Het reisverhaal speelt zich weliswaar af in de Altaj (Centraal-Azië), maar toen Arita kort na de voltooiing van het manuscript in Ierland was en daar geconfronteerd werd met het landschap, verzuchtte ze volgens eigen zeggen : “Ben ik hiervoor nu helemaal naar de Altaj gereisd” ? Sterker: ze had dus ook gewoon naar Noorbeek kunnen lopen.
    Proficiat met dit verhaal !

    Liked by 1 person

    1. De Ierse priester en filosoof John O’Donohue schreef het volgende wat je zal aanspreken: “Het leven en lijden van een mens laat een etherische indruk achter op een plek. Liefde blijft niet binnen het hart, zij stroomt eruit om geheime tabernakels in een landschap te bouwen.” (Uit: Anam Cara)

      Like

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s