‘Nollaig na mBan’: het kleine kerstfeest voor vrouwen

De feestdagen zijn weer voorbij. Na weken van voorbereidingen, een versierd huis, en dagenlang sloven in de keuken, is het de beurt aan de mannen. Ze stofzuigen, koken, doen de afwas, ruimen de rommel op en brengen de kinderen naar bed. Ondertussen gaan de vrouwen met elkaar op stap. Een sprookje? Niet in Ierland, waar vandaag ‘Nollaig na mBan’ of het ‘kleine kerstfeest voor vrouwen’ wordt gevierd.

nollaig na mban
Nollaig na mBan in een Ierse bistro (foto: Soulful.ie)

Pubs en hotels vol vrouwen

Wie denkt dat op 6 januari traditioneel alleen Driekoningen wordt gevierd als afsluiting van het kerstseizoen, is nog nooit in Ierland geweest. Daar zitten de pubs en hotels vandaag vol met groepjes vrouwen die het er eens lekker van nemen. Uitgebreide lunches met een paar flessen wijn, of een avondje zingend doorzakken in de pub: de moderne Ierse vrouw geeft een eigen draai aan het traditionele ‘kleine kerstfeest voor vrouwen’.

Geef ze eens ongelijk. Vooral vroeger was leven van de gemiddelde Ierse vrouw er eentje van een dozijn kinderen krijgen, hard meewerken op het land, tegelijkertijd het huishouden runnen, en geen greintje emancipatie. Je werkte je de mikmak, ging ‘s avonds nooit eens naar de pub – alleen al de gedachte: de schánde – en manlief peinsde er niet over om de rollen om te draaien. Degene die dat wel deed, werd door zijn makkers al snel uitgelachen als een auld woman of oud wijf. Dus nee, bedankt.

afwassen
Man aan de afwas (foto: publiek domein)

In de watten leggen

Maar op 6 januari was alles anders. Dan gebeurde er een klein wonder op het platteland van Cork en Kerry. Daar bestond namelijk sinds jaar en dag het gebruik om vrouwen tijdens het ‘kleine kerstfeest’ in de watten te leggen. Pa zorgde voor het huishouden en de kinderschare, terwijl ma met dochters, moeders, opoes, buurvrouwen en vriendinnen naar de pub ging.

De karige centen die ze door het jaar heen had gespaard, gingen vervolgens op aan pinten Guinness en boterhammen die dik waren belegd met corned beef. Naarmate de avond vorderde, nam ook het gelach en het gekakel toe, om uit te monden in het zingen van Ierse smartlappen en volksliederen. Die ene avond was het bovendien sociaal geaccepteerd om als vrouw aangeschoten thuis te komen.

Nollaig na mBan
Dames aan de zwier (foto: publiek domein)

Alleen ‘klein’ in naam

Het kleine kerstfeest voor vrouwen was dus alleen klein in naam, zeker niet in feestelijkheid. Het woord ‘klein’ heeft eigenlijk ook niets met ‘Nollaig na mBan’ te maken. Letterlijk betekent het gewoon ‘kerstfeest voor vrouwen’. De toevoeging ‘klein’ komt van de Ierse bijnaam voor 6 januari, dat ‘Nollaig Bheag’ of het ‘kleine kerstfeest’ wordt genoemd.

Waar deze bijnaam vandaan komt, is niet duidelijk. Het kan iets te maken hebben met de oude Juliaanse kalender, waarop het Kerstfeest niet op 25 december maar op 6 januari werd gevierd, zoals bijvoorbeeld nog steeds het geval is in de Oosters-orthodoxe en Russisch-orthodoxe Kerken.

De bekende – en inmiddels overleden – Ierse folklorist Kevin Danaher denkt weer in een heel andere richting. Volgens hem heeft de naam te maken met de traditionele gerechten rondom Kerstmis. Op Eerste Kerstdag werd het ‘grote’ kerstfeest gevierd met mannelijke gerechten en dranken zoals biefstuk en whiskey, terwijl op het ‘kleine’ kerstfeest de vrouwelijke keuken aan de beurt was, met zoetigheden, thee en wijn.

Christmas cake
Smullen maar (foto: stock)

Christmas afterparty

Waar het begrip ook vandaan mag komen, het feit dat vrouwen met elkaar een Christmas afterparty vieren, stemt tot nadenken. Niet alleen omdat dit oude gebruik weer hip and happening is, maar ook vanwege de waardering die eruit spreekt voor de inzet van vrouwen. Een soort ‘Internationale Vrouwendag’ maar dan eentje die wél wordt gevierd.

Dus vrouwen, ontsnap een dag aan die hamstermolen waarin je half overwerkt van school, naar je werk, naar de buurtsuper en weer naar huis rent, om de dag erna precies hetzelfde te doen. Spreek met vriendinnen af voor een brunch, een high tea, een etentje of een onvervalste kroegentocht. Laat de mannen thuis en vier zonder scrupules de sisterhood.

En voel je vooral niet bezwaard. Als Maria de kans had gehad, zou ze Jozef zeker een bezem in zijn handen hebben gedrukt en een avondje de benen hebben genomen. De os en de ezel zouden het kindje Jezus warm hebben gehouden, en de stal zou ’s avonds zeker niet minder rommelig zijn geweest. Als iemand al een kerstfeest voor vrouwen verdient, is zij het. Waarom wij dan niet?

© Annemarie Latour

Advertisements

4 thoughts on “‘Nollaig na mBan’: het kleine kerstfeest voor vrouwen”

  1. Interessant: ook hier wordt de wereld ondersteboven gezet, zoals je wel meer ziet rond deze tijd en met carneval. Als de dames stoom hebben afgeblazen kunnen ‘we’ gewoon op de oude voet verder. Ik vrees dat in Nederland het tijd wordt dat de mannen de boel eens op z’n kop zetten en stoom afblazen, zodat ze de volgende dag vrolijk door kunnen gaan met schoonmaken en al die typisch mannelijke bezigheden 😉 . En de vrouwen maar klagen over een glazen plafond.

    Liked by 1 person

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s