De ‘caim’ of het Keltische cirkelgebed

Je steekt je rechterarm uit en wijst met je wijsvinger naar de grond. Vervolgens draai je langzaam om je eigen as met de klok mee terwijl je een virtuele cirkel van goddelijke bescherming om je heen bidt. Voilá de caim, het cirkelgebed van de Kelten. Handig in de tijd dat Keltische clans elkaar graag een kopje kleiner maakten. Maar wat kunnen we er vandaag de dag nog mee?

Cirkel van bescherming

Veilig binnen de cirkel

Vraag de gemiddelde gelovige wat een cirkelgebed is, en je krijgt vooral vragende blikken. In een groep elkaars handen vasthouden en bidden? Of biddend in een cirkeltje rondlopen? Het oude cirkelgebed is nagenoeg onbekend, hoewel de symboliek bijzonder sprekend en de vorm makkelijk te onthouden is.

Het cirkelgebed omringt de bidder met een heilige ruimte. Binnen de cirkel ben je beschermd tegen boze invloeden en kwade machten die door goddelijk ingrijpen buiten de cirkel worden gehouden. Of het gevaar nu materieel of spiritueel is, lichamelijk of geestelijk, letterlijk of symbolisch; met een caim ben je veilig. Wanneer je je beweegt, beweegt de cirkel met je mee, dus deze is niet gebonden aan plaats of tijd. God is zelf aanwezig binnen de cirkel, al dan niet als Heilige Drie-eenheid, of samen met Maria, de heiligen, de engelen of de apostelen.

Het cirkelgebed of 'caim'
Het cirkelgebed of ‘caim’ (illustratie: Celtic-christianity.co.uk)

Cirkelgebeden

In de Carmina Gadelica, een compendium van eeuwenoude Schotse gebeden, religieuze liederen, bezweringen, zegeningen en spreuken, staat de volgende caim (eigen vertaling vanuit het Engels):

De omringing van God en Zijn rechterhand
Moge rond mijn lijf en leden zijn;
De omringing van de Hoge Koning en de genade van de Drievuldigheid
     Moge altijd en eeuwig bij me blijven,
     Moge altijd en eeuwig bij me blijven.

Moge de omringing van de Drie mij beschermen in mijn middelen,
De omringing van de Drie mij deze dag beschermen,
De omringing van de Drie mij deze nacht beschermen
     Tegen haat, tegen kwaad, tegen daad, tegen onheil.
     Tegen haat, tegen kwaad, tegen daad, tegen  onheil.

Een ander eenvoudig cirkelgebed is het volgende voorbeeld:

Omring me, Heer. Houd uw bescherming binnen en gevaar buiten.
Omring me, Heer. Houd het licht dichtbij me en het duister ver bij me vandaan.
Omring me, Heer. Houd vrede binnen en het boze buiten.

Keltische hocus pocus

Voor orthodoxe christenen kan het allemaal wat als hocus pocus klinken. Maar voor de Kelten was het cirkelgebed een beproefde manier van bidden. God was immers zelf als een cirkel, een kosmos, alomtegenwoordig. Hij was ‘hier’ en ‘rondom’ in plaats van ‘daarginds’ als een ongrijpbare oude man op een witte wolk ‘in de hemel’ – wat of waar die hemel ook mag zijn.

Ook qua tijd en dimensie dachten de Kelten circulair in plaats van lineair. De tijd liep ‘rond’ zonder aanwijsbaar begin of einde. Daarom werd de scheidslijn tussen de levenden en de doden als flinterdun ervaren. Op sommige plaatsen in het landschap en op bepaalde dagen – waaronder het Keltische winterfeest Samhain, beter bekend als Halloween – kon je de ‘andere dimensie’ met haar bewoners zelfs bijna aanraken.

Keltische pompoenen
Keltische pompoenen ter ere van het winterfeest Samhain – beter bekend als Halloween.

Nog meer cirkels

De cirkelvorm vind je ook terug in het Keltische ringfort, een ronde stenen omwalling die de clan moest beschermen tegen vijanden. Of denk aan het Keltische knoop- en vlechtwerk dat steeds rond loopt zonder begin of einde, en het Keltische kruis met haar karakteristieke ring. Geen wonder dat de cirkel ook terug te vinden is in het Keltische gebedsleven.

Toch heeft het woord caim geen christelijke oorsprong. In de prechristelijke Keltische wereld van de Ieren, Schotten en Welshmen was de ‘Caim’ een beschermende geest die waarschijnlijk verbonden was aan druïdische praktijken. Met de komst van het christendom verdween deze heidense figuur en werd de naam gebruikt voor het cirkelgebed. In Wales is ‘Caim’ echter nog altijd een bekende jongensnaam die ‘beschermer’ betekent.

Bidden om regen

Daarnaast komt het cirkelgebed ook voor in andere culturen. Zo staat er een mooi voorbeeld in de Talmoed. De Talmoed is een Joods geschrift waarin de wet van Mozes wordt uitgelegd door Rabbijnse geleerden. Eén van de figuren in het boek is een zekere Honi ha-Ma’agel. Wanneer er langere tijd niet genoeg regen valt in Israël, tekent Honi een cirkel in het zand waarbinnen hij plaatsneemt. Vervolgens zegt hij tegen God dat hij pas uit de cirkel komt als het gaat regenen. En jawel, het begint te miezeren.

Maar dat is voor Honi niet goed genoeg; hij vraagt God om er wat meer werk van te maken. Het begint vervolgens te gieten, maar ook daar is Honi niet mee tevreden: hij geeft de voorkeur aan een kalme regenbui. Pas wanneer het water niet langer met bakken uit de hemel valt, stapt Honi uit de cirkel. Voor deze brutaliteit wordt hij bijna verstoten, maar de Joodse gemeenschap knijpt een oogje dicht omdat hij nou eenmaal een bijzondere band met God heeft.

honi-the-circle-maker
Honi de cirkelmaker

De rondes doen

Vandaag de dag zijn er nog maar weinig mensen die het cirkelgebed bidden. In Ierland zie je het nog terug bij pelgrims die “de rondes doen”. Op feestdagen van lokale heiligen gaan Ierse gelovigen naar de plekken waar deze heiligen hebben geleefd. Denk bijvoorbeeld aan de ruïnes van een oud kerkje, het vermeende graf van de heilige, of een heilige waterbron die de naam van de heilige draagt.

Daar lopen de pelgrims al biddend in een cirkel rondom de heilige plaatsen. Wie het goed wil doen, loopt driemaal met de zon (dus met de klok) mee en bidt ondertussen meerdere Weesgegroeten en Onze Vaders. Driemaal rondlopen heeft te maken met de Heilige Drie-eenheid, een favoriet binnen het Keltisch christendom.

De rondes doen in Ierland
De ‘rondes’ doen in Lough Derg, Ierland (foto: UCC)

Wie doet je wat

Wie het cirkelgebed wil toepassen in het moderne dagelijkse leven, kan de caim gebruiken als een gebed om de dag mee te openen of te sluiten. Of het kan dienen bij speciale gelegenheden, in nood of bij gevaar. Dan kun je bijvoorbeeld met Halloween zorgeloos de straat op tussen alle aspirant zombies, griezelige geesten, wandelende pompoenen en bloederige bijlmoordenaars. Wie doet je wat. Jij hebt niets te vrezen met de caim.

© Annemarie Latour

Advertisements

One thought on “De ‘caim’ of het Keltische cirkelgebed”

  1. Hoogst interessant artikel; zo heeft de buitenwacht er ook nog wat aan als jij in Engeland een antiquarisch boek op de kop tikt ! De (beschermende) cirkel komt bij vele culturen zo vaak voor dat je bijna van een soort archetype kunt spreken. Er bestaan ook labyrinten met concentrische cirkels waarin je je al wandelend naar het centrum beweegt. Ik heb zelf nogal wat leeswerk verricht om uit te vinden waar de cirkel in het Keltische kruis vandaan komt, maar er zijn talloze hypothesen maar niemand die het verlossende woord kan spreken. Spannende materie ! Dank voor je bijdrage.

    Like

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s