De ‘blind date’ van Sint Patrick en Medusa

Wat krijg je als je Sint Patrick en Medusa aan één tafeltje zet? Een noodlottige date. Ierlands klavertje-drie-patroonheilige dreef de slangen uit Ierland, zo vertelt een oud verhaal. Daar heeft Medusa, bij wie de sissende serpenten als haren om haar hoofd kronkelen, geen last van. Totdat de twee op een blind date gaan.

Sint Patrick

Absurd of goed doordacht

Het is natuurlijk een absurd idee. Sint Patrick, die in de vijfde eeuw als missionaris naar Ierland trekt, heeft een afspraakje met Medusa, een vrouwelijke figuur uit de Griekse mythologie. Voor je het weet, zit Medusa met een kaal hoofd aan tafel en mompelt Patrick onbeholpen ‘sorry’. Zo beeldt de Amerikaanse cartoonist Dan Piraro de ontmoeting dan ook hilarisch uit.

Wat is dat toch met Sint Patrick en de slangen in Ierland? En is Piraro’s cartoon alleen maar absurd of juist goed doordacht? Met het oog op de feestdag van Ierlands nationale heilige – Saint Patrick’s Day op 17 maart (vandaag dus) – nemen we de hoofdrolspelers van Piraro’s cartoon onder de loep.

Sint Patrick en Medusa

Slaaf op de berg

Laten we beginnen met Patrick, die helemaal niet Iers is. Als tiener wordt hij door Ierse plunderaars ontvoerd, maar niemand weet precies waar vandaan. Het kan Engeland, Schotland of Wales zijn geweest, maar net zo goed Bretagne. Tussen de Ierse ‘barbaren’ werkt Patrick zes jaar lang als slaaf en veehoeder op een berg. In zijn eenzaamheid begint hij steeds meer te bidden, totdat hij in een droom een stem hoort die hem aanspoort om te ontsnappen.

Het lukt hem om per boot over te steken naar Engeland of Frankrijk; ook deze locatie blijft onbekend. Patrick besluit om priester te worden en wordt later tot bisschop gewijd. Dan krijgt hij opnieuw een droom, waarin het Ierse volk hem vraagt om terug te keren. Bizar, want wie gaat er vrijwillig terug naar het land van zijn ontvoerders? Patrick dus. In het jaar 432 zeilt hij naar Ierland om aan zijn legendarische missie te beginnen.

Op een dag beklimt Patrick een heilige berg om er veertig dagen te vasten. Boven op de berg wordt hij tot vervelens toe belaagd door slangen. Daar weet Patrick echter wel raad mee. Hij verdrijft de slangen met het lawaai van zijn ijzeren handbel, waarna de geschrokken kruipers zich massaal van de berg af storten en in zee verdrinken. Sindsdien komen er in Ierland geen slangen meer voor, aldus de legende.

Avontuurtje met Poseidon

Door naar Medusa. Zij is een van drie gezusters uit de Griekse onderwereld – de Gorgonen. Ze is bijzonder aantrekkelijk, waardoor ze de lust opwekt van de Griekse zeegod Poseidon met wie ze een avontuurtje heeft in de tempel van de godin Athena.

Wanneer Athena het tweetal betrapt, is ze woedend vanwege de ontwijding van haar heiligdom. Uit wraak verandert ze Medusa’s weelderige lokken in een kluwen krioelende slangen en wordt Medusa’s gezicht afschrikwekkend van lelijkheid. Alsof dat nog niet genoeg is, zal voortaan iedereen die haar in de ogen kijkt, ter plekke veranderen in steen.

Medusa
Medusa

Medusa is dan ook geen lang leven beschoren. De held Perseus weet haar te onthoofden waarbij hij zijn spiegelende bronzen schild gebruikt om een directe aanblik te vermijden. De godin Athena plaatst Medusa’s hoofd daarna strategisch op haar schild, zodat iedere tegenstander in de strijd ter plekke zal verstenen.

Indiana Jones-gevoel

Wanneer je Patrick combineert met Medusa, krijg je toch een beetje een Indiana Jones-gevoel. Je ziet ‘Indy’ vervaarlijk met een antiek zwaard of brandende toorts om zich heen slaan naar allerlei kruipend giftig spul. Je zet Patrick aan één tafeltje met Medusa, en het resultaat laat zich raden. Dat wordt zeker geen one-night stand.

Het is een opmerkelijk feit dat er in Ierland inderdaad geen slangen voorkomen. Trouwens ook niet op Groenland, IJsland, Nieuw-Zeeland en Antarctica. Maar daar zette Patrick nooit voet aan wal en in Ierland wel. Hoe zit dat dan met de heilige in Ierland?

Te nat en te koud

Volgens de wetenschap hebben er nooit slangen in Ierland bestaan. Ten tijde van het supercontinent Gondwana, lag Ierland zo ongeveer nog onder water. Toen Ierland eenmaal uit het water oprees, was het korte tijd verbonden met het Europese continent totdat de IJstijd toesloeg. Kortom, voor reptielen was Ierland te nat, te koud en daarna omringd door zee.

Wat je niet hebt, kun je niet verbannen, dus exit Sint Patrick. Tenzij je het wilt hebben over metaforische of allegorische slangen. De bijbelse slang in de Tuin van Eden als het verleidende symbool van het kwaad. En in het verlengde daarvan, de slang als symbool voor de Keltische druïden met hun ‘barbaarse toverij’. De verdreven slang staat dan in de legende voor de overwinning van het christendom op de Keltische natuurreligie.

Adam en Eva in het paradijs
Adam en Eva in de Tuin van Eden

Wilde haren verliezen

Als je het zo bekijkt, is de cartoon van Piraro zo absurd nog niet. De christelijke Patrick die de heidense Medusa ongewild tot wanhoop drijft. Alleen al door zijn aanwezigheid verliest Medusa haar wilde haren. Wie nog een stapje verder wil gaan, kan zich afvragen waarom het vrouwelijke heidendom het aflegt tegen het mannelijke christendom. Want in Piraro’s cartoon verliest Medusa wel haar haren, maar raakt Patrick niet versteend. En ga me nou niet vertellen dat hij geen oogje op haar heeft.

Alleen de gevulde glazen op het tafeltje in de cartoon lijken enige vertroosting te bieden. En wie op Saint Patrick’s Day niet aan de whiskey of rode wijn wil, kan ook nog een onvervalste pint Guinness bestellen. Volgens de Ierse bierbrouwer vermeerdert het aantal pinten Guinness op 17 maart van 5,5 miljoen naar 13 miljoen stuks. Wie op deze manier losgaat, ziet in Piraro’s cartoon naderhand misschien helemaal geen Patrick en Medusa meer, maar de paus en Sinéad O’Connor. Maar dat is weer een heel ander Iers verhaal.

© Annemarie Latour

Bron: het verhaal van Sint Patrick staat uitgebreid beschreven in het boek dat ik samen met cultuurtheoloog Frank G. Bosman schreef: Pelgrimage van smaragd.

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s