Adembenemende animatie in ‘Het lied van de zee’

De film greep nét naast de Oscars. Wat niet wegneemt dat ‘Het lied van de zee’ of ‘Song of the sea’ een bloedmooie animatiefilm is van de Ierse animatiestudio Cartoon Saloon. Vergeet de miljoenen dollars die omgaan bij Disney, Pixar en andere animatiegrootheden. Met nog geen fractie van deze budgetten creëert Cartoon Saloon minstens zoveel verwondering en magie. Maar dan poëtisch, met een ingetogen schoonheid, en op z’n Iers.

Song of the sea

Familieverhoudingen op scherp

Een heldere lichtbundel zwaait over zee. Het komt van de vuurtoren waarin de tienjarige Ben met zijn vader Conor en zesjarige zusje Saoirse (‘seer-sja’) woont. De moeder van de kinderen is na de geboorte van Saoirse spoorloos verdwenen, waardoor Ben een wrok koestert tegen zijn zusje, en Saoirse vanaf haar geboorte nog nooit een woord gesproken heeft.

Vader Conor heeft geen oog voor de problemen van zijn kinderen, want hij heeft het verlies van zijn vrouw nooit kunnen verwerken. Hij slijt zijn dagen in de vuurtoren en gaat zo nu en dan naar de pub. In deze deprimerende gezinssituatie probeert iedereen zijn of haar verlies in eenzaamheid te verwerken.

Wanneer oma uit Dublin op bezoek komt, worden de familieverhoudingen op scherp gezet. Oma vindt de vuurtoren, die bovenop een hoge rotspunt staat, levensgevaarlijk. Ze overtuigt vader Conor ervan om de kinderen aan haar mee te geven, zodat ze ‘veilig’ in de grote stad kunnen opgroeien.

Zusje als zeehond

Tegenstribbelend en huilend gaan Ben en Saoirse mee naar Dublin, waar de frisse kleuren van de zee en het platteland plaatsmaken voor de donkere, grauwe tinten van het drukke stadsleven. Maar het verblijf in de stad duurt niet lang, want Ben ontdekt dat Saoirse – die steeds zieker lijkt te worden – eigenlijk een selkie is. Een selkie is een mythologisch wezen uit de Ierse, Schotse en Scandinavische folklore dat aan land een menselijke gedaante aanneemt, maar in het water verandert in een zeehond.

Saoirse in 'Het lied van de zee'

Saoirse is blijkbaar niet het enige mythische wezen in de stad. Drie elfen die in een heuvel op een verkeersrotonde wonen, vertellen Ben dat Saoirse (een naam die in het Ierse Gaelic ‘vrijheid’ betekent) de wereld van de elfen kan redden door terug te keren naar zee, haar jas van witte zeehondenbont aan te trekken, en dan haar lied te zingen. Alleen op die manier kan de versteende wereld van de elfen weer tot leven worden gewekt.

Avontuurlijke reis

Daarmee start het grote avontuur van Ben en Saoirse. Ze trekken dwars door Ierland en komen onderweg allerlei sprookjesfiguren tegen. Zo ontmoet Ben de legendarische verhalenverteller Seanchaí (‘sja-na-kie’), wordt Saoirse gevangen genomen door de uilenheks Macha, en bevrijden ze ten slotte samen de versteende Keltische zeegod Manánnan Mac Lir.

Zoals vaak het geval is, gaat het niet om het doel maar om de reis. Onderweg leren Ben en Saoirse samen te werken. Ben leert om zijn zusje te vergeven en moedig te zijn, en Saoirse vindt uiteindelijk haar eigen identiteit en stem. In het ontroerende happy-maar-ook-droevige einde (Ierse sprookjes lopen zelden goed af) worden de twee kinderen herenigd met hun vader en sluiten ze ook hun moeder korte tijd in de armen.

Verhalenverteller

Regisseur Tomm Moore koos bewust voor oude en tijdloze Ierse volksverhalen: “Het was iets waar ik met mijn zoon over nadacht, kijkend naar het Ierland waarin hij opgroeide. Ik realiseerde me dat deze verhalen opnieuw verteld moesten worden op een manier die relevant was voor een modern publiek. Dat is onze verantwoordelijkheid als verhalenvertellers,” vertelt hij op de website van Animation Scoop.

Ben in 'Het lied van de zee'

Moore werd ook geïnspireerd door het werk van Ierse dichters zoals William Butler Yeats, die in ‘The Stolen Child’ vertelt hoe elfen een kind het water in lokken. Daarbij schuwt Moore er niet voor om op een subtiele manier ook zwaardere thema’s in de film aan te snijden. Een goed voorbeeld is het verlies van Ben en Saoirse’s moeder. Maar ook de uilenheks Macha, die de emoties van elfen en magische wezens in glazen potjes vangt en hen zo doet verstenen, geeft stof tot nadenken.

Niet alleen het verhaal, maar ook de fijnzinnige en artistieke animatiestijl draagt bij aan het unieke karakter van de film. Keltische krullen en spiralen gaan moeiteloos over in herkenbare moderne beelden, zoals Ben die balorig met zijn Walkman (de film speelt zich af in de jaren ’80) bij oma op de bank hangt, het liefste zijn superheldencape en 3D-brilletje draagt, en onafscheidelijk is van zijn hond Cú (wat in het Iers simpelweg ‘hond’ betekent).

Tapijt van visuele kunst

Cartoon Saloon tekent de hoofdrolspelers als vrij eenvoudige, tweedimensionale figuren, terwijl de achtergrond juist rijk is aan dimensies, vormen, kleuren en details. Handgetekende animaties worden gecombineerd met de nieuwste computertechnieken. Het totale plaatje lijkt daardoor op een tapijt van visuele kunst, waarbij de animatielagen sierlijk over elkaar bewegen als de golven van de zee.

De adembenemende animaties worden ondersteund door de dromerige muziek van de Franse componist Bruno Coulais en Ierse folkband Kíla. Zij kozen voor zeldzame instrumenten en zangteksten in het Ierse Gaelic, waardoor het oude Ierland uit iedere porie van de film stroomt.

Geen winstoogmerk

‘Het lied van de zee’ volgt geen trends, doet niet of nauwelijks aan 3D, en is niet gemaakt met het oogmerk om louter winst te behalen. Voor zover bekend, liggen er geen Ben of Saoirse poppetjes in de winkel, en zijn de promotie en marketing van bescheiden omvang. Desondanks werd de film genomineerd voor verschillende grote prijzen, waaronder een Oscar voor Beste Animatiefilm.

Het werk van regisseur Tomm Moore was Hollywood al eerder opgevallen. Zijn eerdere, net zo fraaie animatiefilm ‘The Secret of Kells’ (2009) kreeg ook een Oscarnominatie. Maar ook toen ging het beeldje aan zijn neus voorbij. Toch heeft dat Moore niet ontmoedigd en is hij films blijven maken in zijn eigen unieke stijl; een stijl die wordt gekenmerkt door artistieke schoonheid, een tijdloos verhaal, liefde voor het vak, en duidelijk Ierse roots.

Ben op de vuurtoren in 'Het lied van de zee'

Voor ieder wat wils

De film heeft wat te bieden voor alle leeftijden. Voor heel jonge kinderen kan ‘Het lied van de zee’ wat ingewikkeld zijn, gezien de veelheid van fantasierijke figuren die voorbij komt. Tegelijkertijd zijn de karakters zo kleurrijk en fascinerend, dat jong en oud geboeid blijven kijken. Voor wie niets van Ierse mythologie af weet, valt er bovendien genoeg te ontdekken op het gebied van thematiek, gelaagdheid en perspectief. En zo zijn de 93 minuten van de film in een oogwenk weer voorbij.

‘Het lied van de zee’ doet reikhalzend uitkijken naar de volgende twee animatieprojecten van Cartoon Saloon: een film over een klein meisje in Afghanistan, en een Iers verhaal uit de tijd dat de wrede Engelse veldheer Oliver Cromwell de wolven uit Ierland verdreef.

Daarvoor is echter nog een tijdje geduld nodig. Tot die tijd neemt ‘Het lied van de zee’ de bezoekers mee op reis door Ierland, in een film die misschien nog het meeste lijkt op een avontuurlijk kinderboek waarbij de prachtig gekleurde prenten slechts weinig tekst nodig hebben. Een aanrader voor iedereen die van visuele – maar ook van muzikale en inhoudelijke – schoonheid houdt.

© Annemarie Latour

‘Het lied van de zee’ draait sinds 5 februari 2015 in de Nederlandse bioscopen en filmhuizen.

Advertisements

2 thoughts on “Adembenemende animatie in ‘Het lied van de zee’”

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s