Michael Jackson. King of… Art?

Iedereen kent Michael Jackson, de King op Pop. Maar Jackson als tekenaar, schilder of ontwerper? Die kant bleef jarenlang verborgen in een vliegtuighangar in Santa Monica. Michael Jackson overleed vandaag vijf jaar geleden. Na zijn overlijden werd de hangar beperkt opengesteld om Jacksons geheime kunstwerken te laten zien. Ondertussen zijn we enkele jaren verder en ligt zijn werk nog altijd opgeslagen. Wachtend op Jacksons postume debuut als beeldend kunstenaar.

michael_jackson_art

Toch is het niet echt vreemd. Wie een aangeboren talent heeft voor muziek en visuele spektakels kan neerzetten van het kaliber Jackson, kan waarschijnlijk méér. En waarom dan geen beeldende kunst? Bovendien was Jackson leergierig. Sterker nog, hij verslond boeken, vooral over poëzie, geschiedenis, filosofie en kunst.

Incognito kunstboeken kopen

De privébibliotheek op zijn landgoed Neverland Valley Ranch puilde uit met een collectie van 10.000 boeken. Die kocht hij meestal ’s avonds laat, wanneer hij – inclusief iconische hoed, zonnebril en mondkapje – ‘vermomd’ door boekwinkels struinde die speciaal voor hem openbleven. De kunstboekhandel van Hennessey & Ingalls in Santa Monica was één van zijn favoriete plekken.

Dat Michael Jackson kon meepraten over kunst, viel ook Céline Lavail op, een Franse kunstenares met wie hij bevriend raakte: “Ik was stomverbaasd toen ik besefte hoe deskundig hij was op het gebied van klassieke kunst. Hij vertelde me over Michelangelo, Delacroix, Leonardo da Vinci en Nicolas Poussin. We praatten over moderne, populaire illustratoren zoals Norman Rockwell en Scott Gustafson. In zijn hotelkamer lagen vaak stapels boeken over kunst. Hij hield veel van de figuratieve stijl en genoot van alles op het gebied van fantasie”, staat te lezen op de website van Céline Lavail.

De helden van Jackson

Lezen over kunst is één ding; er iets mee doen is wat anders. Toch was die stap voor de altijd ambitieuze Jackson niet ver weg, zoals duidelijk wordt in de videoclip van You are not alone (1995). De clip, waarin ook zijn (ex)vrouw Lisa Marie Presley te zien is, kreeg dezelfde etherische sfeer en romantische setting als het schilderij Daybreak van de Amerikaanse kunstschilder Maxfield Parrish.

comparison of videoclip by michael jackson and 'daybreak' painting by maxfield parrish

Dat schilderij illustreert Jacksons kunstsmaak. Die smaak bleek ook uit de geïdealiseerde – soms kitscherige – schilderijen die hij van zichzelf liet maken. David Nordahl, een Amerikaanse kunstschilder die bekend stond om zijn schilderijen van Apache-indianen, was tussen 1988 en 2005 hofleverancier van Jacksons portretten. Het begon allemaal met een nachtelijk telefoontje van Jackson, waarin hij de perplexe Nordahl vertelde onder de indruk te zijn van zijn werk dat hij toevallig in een kantoor van Steven Spielberg had zien hangen.

Nordahl werd Jacksons portretschilder. Hij maakte ontelbare schetsen, tekeningen plus een dozijn grootschalige fantasieportretten. Via Nordahls schildersdoek werd Jackson een sprookjesridder, een verhalenverteller, en een dromerige volwassene aan het hoofd van een stoet kinderen uit de hele wereld. Humor had Jackson ook. Het schilderij waarop hij staat afgebeeld als Michelangelo’s David – met een zedige lendendoek en omringd door zoetsappige cherubijnen – was een knipoog naar Le Printemps van de 19e-eeuwse Franse schilder William Adolphe Bouguereau.

michael_jackson_nordahl

Ook de keuze voor Michelangelo’s David was niet toevallig. Michelangelo stond bovenaan Jacksons lijst van persoonlijke helden. “Ik vind dat hij de meest fenomenale kunstenaar was, en ik hou van kunst. Ik denk dat als ik iemand uit het verleden kon ontmoeten, hij het zou zijn. Ik denk dat ik begrijp wat hij probeerde te zeggen en te doen, ook al werd hij bekritiseerd. Hij was een ware kunstenaar,” zei Jackson ooit in een televisie-interview.

Disneyfiguurtjes krabbelen

Groot was Jacksons vreugde toen hij Brett-Livingstone Strong ontmoette, een Australische beeldhouwer en schilder die hij later ‘een moderne Michelangelo’ zou noemen. Beter dan dat was niet mogelijk. Strong zou niet alleen Jacksons coach en zakenpartner in beeldende kunst worden, maar ook de matchmaker die hem voorstelde aan Lisa Marie Presley.

Al pratend over kunst, werd Strong duidelijk dat Jackson zelf ook tekende. Als kind krabbelde hij al Disney-figuren, cartoons en kleine portretten van Charlie Chaplin op ieder stuk papier dat hij kon vinden. Ook later, thuis of op tournee, hield Jackson een schetsboek binnen handbereik. Zijn schetsen en pentekeningen waren zeker niet slecht maar hij kon méér, vond Strong. Daarom coachte hij Jackson vijfentwintig jaar lang als beeldend kunstenaar. Soms werkten ze samen, soms alleen, maar altijd met als doel om hun creatieve talenten verder te ontwikkelen.

De vriendschap groeide in 1989 uit tot een kunstenaarscollectief dat de Jackson-Strong Alliance werd gedoopt. Ieder kreeg een aandeel van vijftig procent in de kunst van de ander. Het ultieme streven was een eigen tentoonstelling en de verkoop van gelimiteerde reproducties. Daarmee hoopte het duo een aantal goede doelen te kunnen ondersteunen.

jackson_strong_alliance

Geheime vliegtuighangar

Om ongestoord aan zijn kunst te kunnen werken, had Jackson twee geheime locaties tot zijn beschikking: een atelier aan de baai van Santa Monica en een lege vlieghuighangar daar niet ver vandaan. Tot aan Jacksons dood wist niemand dat hij daar zijn vrije uren doorbracht, soms tot diep in de nacht, om vervolgens het bed in te rollen dat speciaal in het atelier voor hem was neergezet, want Neverland lag op drie uur rijden.

Het liefst tekende Jackson terwijl hij naar muziek luisterde – klassiek, jazz, rock, wat dan ook – om zich helemaal te ontspannen en te verliezen in zijn bezigheid. Volgens Strong werkte het therapeutisch, op de website van de Jackson-Strong Alliance vertelt hij:Al Michaels zorgen werden aan de kant gezet tijdens die gedreven tijd van tekenen, schilderen en beeldhouwen, omdat hij een uitlaatklep nodig had om zich te ontspannen en zich af te sluiten van andere delen van zijn leven.”

Het schilderen ging goed. Zelfs zo goed dat een eerste tentoonstelling in zicht kwam. Maar aan dat plan kwam in 1993 een abrupt einde toen Jackson werd beschuldigd van kindermisbruik. Musea met belangstelling voor de tentoonstelling haakten af. Jacksons vlekkeloze imago was besmeurd en zakelijk niet meer interessant.

Zijn kunst bleef opgeslagen in de hangar, in de hoop op betere tijden. Maar die betere tijden kwamen niet meer. Zelfs na vrijspraak van alle aanklachten, bleef Jacksons leven onderwerp van speculatie. Schilderijen waarop hij met kleine kinderen stond afgebeeld, werden sinister genoemd. De cherubijnen werden voer voor pseudo-psychologische analyses. Jacksons leven werd onder de loep genomen, bediscussieerd en gefileerd.

Nordahl, in die tijd nog steeds Jacksons portretschilder zegt: “Kijk, Michael hield van kinderen. Hij werd onschuldig bevonden aan alle aanklachten in 2005 en als je de man kende, zou je alleen maar een verlegen, naïeve en zachtaardige ziel hebben gezien.” Maar de zware beschuldigingen eisten hun tol en daar was Nordahl zich van bewust. “Hij was gebroken en kwam er nooit meer bovenop. Deze schilderijen tonen hoe Michael zichzelf graag had gezien.”

In 2011, twee jaar na Jacksons onverwachte dood, mocht het magazine LA Weekly een blik binnen werpen in de vliegtuighangar. Aan de muren hingen portretten gemaakt met waspotlood en oliepastel, en ook een paar aquarellen. Het waren zelfportretten van Jackson, sommige met zelfspot, maar ook tekeningen van Martin Luther King, het vliegtuig van de gebroeders Wright, en een aantal Amerikaanse presidenten. Om vervalsingen te voorkomen, had Jackson zijn werk op speciaal papier met het reliëfzegel van de Alliance getekend.

Sleutels, zevens en stoelen

Daarnaast had Jackson ontwerpen gemaakt voor deuren, decoratieve hekken, sleutels en zelfs stoelen, waarbij in één rugleuning Bubbles tevoorschijn komt – de chimpansee die Jackson jarenlang vergezelde. Jackson had iets met stoelen. “Hij vond dat stoelen de tronen waren van de meeste mannen, vrouwen en kinderen, waar zij hun beslissingen namen voor hun dagelijkse activiteiten. Hij werd geïnspireerd door stoelen. In plaats van alleen maar een portret van de aap te maken, verwerkte hij dit in de stoel. En zoals je kunt zien, komen er ook een paar zevens in voor – want hij was het zevende kind,” legde Strong in LA Weekly uit.

michael_jackson_chair

En wat betekende kunst dan, voor de King of Pop? In een interview met Ebony Magazine in 2007 zei hij: “Je wilt dat wat je creëert leeft, of het nu een sculptuur, schilderij of muziek is. Net zoals Michelangelo, hij zei: ‘Ik weet dat de schepper zal verdwijnen, maar dat zijn werk blijft voortbestaan. Daarom, om de dood te ontsnappen, probeer ik mijn ziel aan mijn werk te binden’. En zo voelt dat voor mij. Ik geef mijn alles aan mijn werk. Ik wil dat het gewoon leeft.”

Inzet: ‘Kunstwerken’

De King of Pop is inmiddels vijf jaar dood. Zijn kunstwerken – zo’n 150-160 stuks in totaal – liggen nog altijd opgeslagen. Hoewel de gemeente van Los Angeles al drie jaar geleden oren had naar een tentoonstelling, is deze niet van de grond gekomen.

Alleen het Children’s Hospital Los Angeles heeft een klein dozijn reproducties van Jacksons tekeningen ontvangen. Ze werden door Strong aan het ziekenhuis geschonken en persoonlijk overhandigd door Jacksons drie kinderen. Alle drie schreven ze iets persoonlijks op hun vaders tekeningen. De jongste van het stel, Blanket Jackson, destijds 9 jaar oud, schreef: “Mijn vaders kunst en muziek maken altijd iedereen blij. Ik hou van je pappa.”

Verder dan het kinderziekenhuis is Jacksons kunstcollectie niet gekomen.

Inzet: ‘Waarde’

De waarde van de kunstwerken van Jackson zal in de honderden miljoenen dollars lopen. Een Amerikaanse taxateur schatte de kunstwerken, inclusief reproducties, op 900 miljoen dollar, maar dit bedrag werd door anderen in twijfel getrokken.

Wie de rechtmatige eigenaar is van al het werk, is onduidelijk. Volgens een – niet onbetwist – contract dat zijn vriend Brett Livingstone Strong in handen heeft, zou Jackson zijn hele aandeel in het kunstenaarscollectief uit dankbaarheid aan Strong hebben geschonken. Dat zou Strong de eigenaar maken van al Jacksons kunstwerken in de hangar maken. Maar de Michael Jackson Estate, een fonds dat Jacksons testament uitvoert ten gunste van zijn kinderen en moeder Katherine, claimt ook een deel van het eigendom. Door het gesteggel wordt Jacksons debuut als kunstschilder steeds uitgesteld. Toch hoeft dat geen nadeel te zijn. Want naarmate de tijd verstrijkt, wordt zijn kunst alleen maar meer waard.

© Annemarie Latour

Publicatie: dit artikel is op 25 juni 2014 gepubliceerd in NRC.next en NRC Handelsblad.

Advertisements

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s