Hier heb je ‘the real thing’!

Het Ierse binnenland lijkt op een groene lappendeken. Hoe verder ik Dublin achter me laat, hoe smaller en golvender het asfalt wordt. Oorzaak van de wegverzakkingen is het hoogveengebied waar ik doorheen rijd, de Bog of Allen. Snel rijden heeft geen zin, ik word gedwongen om me te onthaasten. Na de laatste bocht spreidt zich een weids landschap uit. De rivier de Shannon stroomt in al haar glorie voorbij de eeuwenoude kloosterruïnes van Clonmacnoise.

Clonmacnoise

In vroegere tijden lag Clonmacnoise aan het grootste natuurlijke kruispunt van Ierland. De noord-zuid route werd gevormd door de rivier de Shannon. De oost-west route was de ‘Koningsweg’, een overgebleven puinrichel uit de IJstijd die de weg vormde tussen de oude Ierse koninkrijken Leinster en Connaught. Via de waterroute stapte je vanuit de boot op de puinrichel en kon de reis hoog en droog verder gaan door het omringende moerasland. Dit kruispunt werd de plaats van een bloeiende kloosterstad.

Elf kerken

Voordat het klooster er stond, was Clonmacnoise een groen weidegebied. Dat veranderde toen een jonge monnik genaamd Ciarán met zijn metgezellen op dit kruispunt in Ierland aankwam. Ciarán was opgeleid door de grote leermeester van zijn tijd, abt Finnian van Clonard, die hem de opdracht gaf om een klooster te stichten aan een rivier in het midden van Ierland. Dat deed Ciarán. Op 23 januari in het jaar 547 begon hij met de bouw van een kleine houten kerk. Drie maanden later was het werk klaar en werd Ciarán tot abt gekozen van zijn eigen klooster. Maar toen sloeg het noodlot toe. Ciarán werd geveld door de gele koorts en stierf op 9 september in hetzelfde jaar, slechts 33 jaar oud.

Ciaráns kerkje, althans een stenen kerkje van middeleeuwse signatuur dat zijn naam draagt, heeft de tand des tijds niet ongeschonden doorstaan. De muren staan scheef en het dak is verdwenen. “Het is de gewoonte van de boeren uit de omgeving om een handvol aarde mee te nemen uit deze kerk”, vertelt John, de Ierse gids. “Mensen strooien de aarde in de vier hoeken van hun veld om verzekerd te zijn van een goede oogst en gezond vee.” Er werd zoveel aarde uit het kerkje meegenomen dat de muren verzakten. Als oplossing werden er tegels op de vloer gelegd en staat er nu in een hoek een stenen bak met aarde. “Maar de mensen nemen de aarde uit die bak niet mee”, lacht John “liever scheppen ze aarde uit de grond rond het kerkje, want dan ben je verzekerd van the real thing.”

St_Ciarans_church

Wanneer je naar Ciaráns kerkje kijkt, dat nog geen drie bij vier meter is, is het moeilijk te geloven dat Clonmacnoise eens de allure had van een welvarende kloosterstad. Jonge mensen uit Ierland, Engeland en Frankrijk kwamen hier naartoe om te worden opgeleid. Het klooster groeide uit van één naar elf kerken. Er werden manuscripten geïllumineerd, kunstige zilveren en gouden voorwerpen gemaakt, zieken verzorgd, en er werd gebeden en hoogstaand religieus onderwijs gegeven. Rond het jaar 1000 was Clonmacnoise het machtigste Ierse centrum van geloof en wetenschap.

Kleurrijke legendes

Terwijl ik langs de ruïnes wandel, schittert de zon op de Shannon. Het doet me denken aan één van de kleurrijke legendes over deze plaats. Zo verscheen er op een goede dag een schip aan de horizon dat leek te zweven door de lucht. Boven het klooster gekomen, zakte er plotseling een groot anker uit het schip naar beneden dat achter het altaar van de biddende monniken bleef haken. Meteen klom er een matroos naar beneden om het anker los te maken, maar hij dreigde daarbij te verdrinken. De monniken schoten hem te hulp en zodra zij het anker hadden gelicht, zeilde het schip verder door de lucht, voorbij het klooster.

Een andere legende rond Clonmacnoise is dat van de Ierse femme fatale Devorgilla. Haar verhaal leidt naar de Nun’s Church, een klein nonnenkerkje dat buiten het kloosterterrein ligt en dat sfeervol is begroeid met paarse bloemen.

Devorgilla liet het kerkje bouwen als persoonlijke boetedoening in het jaar 1167. Zij had haar man, koning O’Rourke, in de steek gelaten om er vandoor te gaan met zijn grootste vijand, koning MacMurrough. De nieuwe liefde bekoelde echter snel en na een paar maanden keerde de Ierse prinses alweer terug naar haar echtgenoot. Maar het kwaad was geschied. O’Rourke zinde op wraak en MacMurrough vreesde voor zijn leven. Hij stak over naar Engeland om daar versterking te halen. Dat werd het begin van 800 jaar bloedige Engelse overheersing in Ierland. Als boetedoening legde Devorgilla zich toe op een leven van gebed in Clonmacnoise.

Nun's_Church_Clonmacnoise

Roerige tijden

Niet alleen voor Devorgilla, maar ook voor de monniken waren het roerige tijden. In de zevende eeuw stierf een groot aantal broeders door de gele koorts. In de eeuwen daarna werd het welvarende klooster tientallen keren geplunderd en platgebrand door Vikingen en kwaadwillende Ierse stamhoofden. Eén van deze stamhoofden, Felim MacCriffon, kwam zelfs drie keer kijken wat er te halen viel. Daarbij slachtte hij de monniken af als schapen, zo leert de geschiedenis. Maar dat deed hij niet ongestraft. Bij zijn derde plundertocht verscheen de geest van Ciarán himself om Felim een fatale slag toe te brengen met zijn monniksstaf. Uiteindelijk waren het de Engelsen die Clonmacnoise in 1552 tot een handvol ruïnes reduceerde en een definitief einde maakten aan de glorietijden van weleer.

Toch spreken de ruïnes van Clonmacnoise nog altijd van de overtuiging dat er méér is tussen hemel en aarde. Op het eeuwenoude stenen pad dat naar het kerkje van Ciarán leidt, klinken ieder jaar op 9 september, de kerkelijke feestdag van St. Ciarán, nog altijd de voetstappen van Ierse pelgrims. En hoewel het gezang van de monniken is verstomd, waait de wind door de ruïnes en lijkt het alsof de fluisterboog van de kathedraal – een middeleeuwse deurpost die het geluid via de ronde boog van de ene naar de andere kant draagt – de naam van Ciarán fluistert. Of is het inbeelding? In Clonmacnoise lijken hemel en aarde elkaar te raken.

© Annemarie Latour

Publicatie: dit artikel is op 24 augustus 2007 gepubliceerd in het Katholiek Nieuwsblad.

Advertisements

2 thoughts on “Hier heb je ‘the real thing’!”

Please share your comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s